آمفیزم ریه و زیرجلدی علل، علائم، تشخیص و روشهای درمان کامل, آمفیزم یک بیماری تنفسی است که به دو دسته اصلی ریوی و زیرجلدی تقسیم میشود. هر یک از این انواع علل، علائم و روشهای درمانی مخصوص به خود را دارند. در این مقاله به بررسی جامع این بیماری، مراحل پیشرفت آن و راههای پیشگیری میپردازیم. آمفیزم چیست؟ آمفیزم ریه آمفیزم ریه نوعی بیماری مزمن است که ناشی از آسیب به دیوارههای آلوئولها (کیسههای هوایی ریوی) میشود.
آلوئولها ساختاری کوچک، نازک و شکنندهاند که در انتهای شعبهای هوایی قرار دارند و وظیفه تبادل گازی (اکسیژن و دیاکسید کربن) را بر عهده دارند. ریه سالم حدود ۳۰۰ میلیون آلوئول دارد.
این امر باعث بزرگ شدن قفسه سینه، تنگی نفس و کاهش اکسیژن در خون میشود. تفاوت آمفیزم با انسداد مزمن ریه (COPD) و برونشیت مزمن COPD واژهای چتری است که طیف وسیعی از بیماریهای پیشرونده ریه شامل آمفیزم و برونشیت مزمن را در بر میگیرد. آمفیزم مستقیماً بافت آلوئول را هدف قرار داده و علامت اصلی آن تنگی نفس است. در مقابل، برونشیت مزمن باعث التهاب و تخریب مژکهای مسیر هوایی شده و با سرفه مزمن و تولید مخاط غلیظ مشخص میشود.
بسیاری از بیماران همزمان دچار هر دو حالت هستند. آمفیزم زیرجلدی (زیرپوستی) این نوع نادر است و در آن هوا در لایههای عمیق پوست (لایه زیرجلدی) انباشته میشود.
این بیماری با نامهایی چون کریپتوس، هوای زیرجلدی و آمفیزم بافتی نیز شناخته میشود. علل آمفیزم علل آمفیزم ریه عامل اصلی سیگار کشیدن طولانیمدت است. دود سیگار باعث التهاب، تحریک مسیر هوایی و تخریب بافت ریه میشود. سایر عوامل شامل مصرف ماریجوانا، سیگار الکترونیک، تعرض با گرد و غبار و سموم شیمیایی در محیط کار، آلودگی هوا، عوامل ژنتیکی (مانند کمبود آلفا-۱ آنتیتریپسین)، آسم و عفونتهای تنفسی مکرر میباشند.
علل آمفیزم زیرجلدی این نوع معمولاً ثانویه است و ناشی از جراحیهای قفسه سینه، سینوسها یا صورت، پنوموتوراکس، عفونتهای باکتریایی، باروتروما (تغییر فشار هوا)، صدمه در هنگام انکوباسیون، مشکلات ونتیلاتور، سوراخ معده یا روده و تهویه کیسهای در احیای قلبیریوی رخ میدهد.
ریه تعیین میشوند مرحله ۱ (خفیف) عملکرد ریه حداقل ۸۰٪ حالت طبیعی. مرحله ۲ (متوسط) عملکرد ریه بین ۵۰ تا ۷۹٪. مرحله ۳ (شدید) عملکرد ریه بین ۳۰ تا ۴۹٪.
مرحله ۴ (بسیار شدید) عملکرد ریه کمتر از ۳۰٪. چه کسانی در خطر ابتلا هستند؟ این بیماری معمولاً مردان ۵۰ تا ۷۰ ساله را هدف قرار میدهد، اما زنان و افراد ۴۰ ساله نیز میتوانند مبتلا شوند. برآوردها نشان میدهد بیش از ۳ میلیون نفر در آمریکا دچار این بیماری هستند. طول عمر بیماران آمفیزم ریه انتظار عمر بستگی به سن، مرحله بیماری و سابقه سیگار کشیدن دارد.
جداول پژوهشی نشان میدهند که سیگار کشیدن فعلی تأثیر مخربترین اثر را بر کاهش عمر دارد. برای مثال در مرحله ۴، سیگارکشان فعلی حدود ۹ سال و ۳ ماه از عمر خود را از دست میدهند، در حالی که این میزان برای غیرسیگارکشان ۱ سال و ۳ ماه است. ترک سیگار میتواند پیشرفت بیماری را به شدت کند کند. علائم آمفیزم علائم آمفیزم ریه بسیاری از بیماران تا زمانی که ۵۰٪ بافت ریه آسیب نبیند، علائمی ندارند.
علائم رایج عبارتند از تنگی نفس تدریجی (به ویژه در فعالیتهای سبک) سرفه مزمن و خِسخِس سینه احساس عدم دریافت هوای کافی گرفتگی قفسه سینه و افزایش مخاط (زرد، سبز یا زردخاکستری) خستگی مزمن، مشکلات خواب، اضطراب و افسردگی سیانوز (کبودی انگشتان و لبها) کاهش وزن ناخواسته این بیماران بیشتر در برابر ذاتالریه، برونشیت و عفونتهای ریه حساس هستند.
علائم آمفیزم زیرجلدی علائم میتواند از عدم هرگونه علامت تا ورم، کریپتوس (صدای ترکخوردن در لمس پوست) و در موارد شدید، تنگی نفس و مشکلات قلبی-ریوی متفاوت باشد. در صورت مشاهده ورم ناگهانی یا صدای عجیب در لمس پوست، مراجعه به پزشک ضروری است. عوارض جانبی آمفیزم عوارض آمفیزم ریه شامل کاهش تحمل ورزش، ساركوپنی (از دست رفتن عضله)، افزایش ریسک سرطان ریه و فشل قلبی سمت راست میشود.
عوارض آمفیزم زیرجلدی در موارد شدید و نادر کلپس ریه، سندرم کمپارتمنت، اختلال جریان خون مغز، نارسایی ضربانساز قلب و مشکلات بلعوم. اگر با عفونت همراه باشد، عوارض جدیتری به وجود میآید. تشخیص آمفیزم تشخیص آمفیزم ریه پزشک با معاینه بالینی (شنیدن صدای توخالی در پرکوسن) و آزمایشهای زیر تشخیص را تایید میکند عکس ساده قفسه سینه برای مراحل متوسط و شدید مفید است. سیتی اسکن قفسه سینه تصویر سهبعدی دقیق برای ارزیابی بیماری.
اسپیرومتری (تست کارکرد ریه) معیار طلایی برای تشخیص و گاز خون شریانی (ABG) اندازهگیری اکسیژن و دیاکسید کربن خون. اکو و EKG برای رد بیماریهای قلبی. آزمایش خون و ژنتیک برای بررسی کمبود آلفا-۱ آنتیتریپسین. تشخیص آمفیزم زیرجلدی تشخیص اولیه با كريپتوس در معاینه فیزیکی امکانپذیر است، اما برای تایید و تفکیک از واکنشهای آلرژیک، تصویربرداری و آزمایشهای مکمل تجویز میشود.
درمان آمفیزم درمان آمفیزم ریه این بیماری غیرقابل ترمیم کامل است، اما درمانها هدف کنترل علائم، پیشگیری از پیشرفت و بهبود کیفیت زندگی دارند ترک سیگار موثرترین تدابیر برای توقف پیشرفت. برونکودیلاتورها (گشادکنندههای شعب هوایی) کوتاه و طولانیعمل، پایه درمان هستند. کورتیکواستروئیدهای استنشاقی برای کاهش التهاب و مخاط. کورتیکواستروئیدهای سیستمی برای تشدیدهای حاد و کوتاهمدت. آنتیبیوتیکها برای عفونتهای باکتریایی ثانویه.
اکسیژندرمانی در موارد هیپوکسمی شدید. جراحی کاهش حجم ریه (LVRS) و برونکوسکوپی با دریچه یکطرفه برای بیماران منتخب با آمفیزم بالا. پیوند ریه گزینه نهایی برای مراحل پایانی نارساز به درمانهای دیگر. استراتژی درمان بر اساس مراحل خفیف برونکودیلاتور کوتاهعمل + واکسن آنفولانزا. متوسط برونکودیلاتور طولانیعمل + توانبخشی ریه. شدید اضافه کردن کورتیکواستروئید استنشاقی. بسیار شدید اکسیژندرمانی + ارزیابی جراحی/پیوند.
درمان آمفیزم زیرجلدی در صورت رفع عامل مسبب، معمولاً در ۱۰ روز خودبهخودی رفع میشود. درمانهای حمایتی شامل اکسیژن با غلظت بالا، پرس شکم، مسکنها و در موارد شدید، دریناژ قفسه سینه، برش زیر ترقوه یا استفاده از سوزن/کاتتر برای تخلیه هوا است. میانگین بستری حدود ۱۶ روز است. پیشگیری از آمفیزم ریه ترک سیگار مهمترین اقدام پیشگیرانه است.
همچنین باید از دود ثانویه، آلودگی هوا، گرد و غبار، مواد شیمیایی و آلرژنهای خانگی (گرده گلها، شوره حیوانات) پرهیز کرد. تست رادون در منزل و استفاده از ماسک در محیطهای کاری پرخطر توصیه میشود. زندگی با آمفیزم زندگی با آمفیزم ریه با وجود عدم وجود درمان قطعی، مدیریت بیماری امکانپذیر است.
تدابیر کلیدی شامل بهداشت دست و دندان، واکسیناسیون منظم (آنفولانزا، کووید-۱۹، پنوموکوکال)، برنامه ورزشی تحت نظر پزشک، پرهیز از محرکهای تنفسی (دود، عطر، شوینده، گرده گیاهان) و حفظ محیط تمیز است. گزارشهای نادر آمفیزم پس از کووید-۱۹ نیز وجود دارد. زندگی با آمفیزم زیرجلدی تغییرات ظاهری ناشی از ورم یا نکروز معمولاً با زمان بهبود مییابد.
مدیریت چالشهای ناشی از علت اصلی (مانند جراحی یا عفونت) با مشورت تیم درمانی، خانواده و دوستان، سازگاری را آسانتر میکند. هشدار! این نوشته تنها جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشورت، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای هرگونه تصمیم درمانی با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید.