انجام سالانه ۲۰۰۰ کاشت حلزون شنوایی برای کودکان در ایران

به گزارش گروه اجتماعی، دکتر محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در همایش ملی دستاوردهای سلامت در حوزه مراقبت‌های گوش و شنوایی که روز دوشنبه اول اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴ و همزمان با نخستین روز هفته سلامت در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد، اظهار داشت: امیدوارم این عمل بزرگ و خدمت خیرخواهانه و باارزش که در حال اجراست، هرچه بیشتر و بهتر از پیش بتواند در ریشه‌کن ناتوانی ناشی از کم‌شنوایی در کشور موثر واقع شود.

وزیر بهداشت در بخشی از سخنان خود ضمن تقدیر از تلاش‌های صورت‌گرفته در مسیر پیشرفت درمان کم‌شنوایی در ایران، از دو تن از پیشگامان این حوزه نام برد و با اشاره به روند رو به رشد خدمات کاشت حلزون در کشور تأکید کرد: این دستاورد حاصل زحمات بی‌وقفه و باارزش متخصصان و مدیرانی است که سال‌ها در این مسیر کوشیده‌اند.

🔗 بیشتر بخوانید: تغذیه شهودی؛ در مخالفت با فرهنگ رژیم‌گرفتن

وی در ادامه، با ادای احترام به مرحوم دکتر شیبانی خاطرنشان کرد: ایشان در دوران مسئولیت خود در هیئت امنای ارزی، دقت اختصاصی‌ای به حوزه کاشت حلزون داشتند و با پیگیری مداوم، بستر آغاز این حرکت در کشور را فراهم آوردند.

وزیر بهداحت از دکتر فرهادی به عنوان یکی از بنیان‌گذاران تکنیک‌ها و راه‌حل‌های نوین کاشت حلزون یاد کرد و گفت: ایشان از پیشگامان این عرصه بوده‌اند و تلاش‌های چشمگیری در گسترش و ارتقای خدمات درمان کم‌شنوایی در ایران داشته‌اند. برای ایشان سلامتی و توفیق روزافزون آرزومندم.

🔗 بیشتر بخوانید: لیزر هموروئید؛ درمانی قطعی و فوری

ظفرقندی افزود: پاداش این تلاش‌ها امروز به بار نشسته و در حال حاضر سالانه نزدیک به ۲ هزار مورد کاشت حلزون در کشور انجام می‌شود؛ رقمی بزرگ و افتخارآفرین.

وزیر بهداشت تأکید کرد: به باور من، باید مدام از این دست دستاوردهای نیکو سخن گفته شود، چرا که یادآور ظرفیت‌ها و توانمندی‌های کشور ماست و دلگرمی و انگیزه‌ای برای ادامه راه خواهد بود.

🔗 بیشتر بخوانید: 5 نوع از انواع خودمراقبتی برای همه جنبه‌های زندگی شما_آیندگان

وی در ادامه فرمود: در ایران ما، سالانه نزدیک به ۲ هزار مورد کاشت حلزون شنوایی برای کودکان انجام می‌گیرد که خوشبختانه این خدمات به‌صورت کاملاً رایگان و بدون تحمیل هزینه به خانواده‌ها ارائه می‌شود؛ می‌توان گفت که در عمل این خدمت حیاتی به شکل صد درصد رایگان در اختیار نیازمندان قرار دارد.

ظفرقندی با بیان اینکه کم‌شنوایی علل گوناگونی دارد، گفت: از جمله علل کم‌شنوایی و ناشنوایی می‌توان به ژنتیک، عفونت‌ها، کهولت سن و سایر عوامل مؤثری اشاره کرد. بر پایه گزارش‌های منتشرشده از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، اکنون نزدیک به ۶۳۰ میلیون نفر در جهان از درجاتی از ناتوانی شنوایی رنج می‌برند و پیش‌بینی می‌شود این آمار تا سال ۲۰۵۰ به مرز دلواپسی‌انگیز ۹۳۰ میلیون نفر برسد. این روند افزایشی، زنگ خطر جدی برای سیستم‌های سلامت در سراسر جهان است.

او گفت: آمارهای گوناگون حاکی از آن است که شیوع کم‌شنوایی در سطوح مختلف، ۱۰ تا ۲۵ درصد جمعیت را دچار می‌سازد. مسأله‌ای که از اهمیت بسزایی برخوردار است و باید مورد دقت جدی نظام بهداشت و درمان قرار گیرد، این است که این آمار در بین دهک‌های پایین اقتصادی-اجتماعی، به مراتب بالاتر است؛ مسأله‌ای که مسئولیت ما را در تحقق عدل در سلامت (یکی از اولویت‌های مهم وزارت بهداشت)، مضاعف می‌سازد و ما را مکلف می‌دارد که بیشتر از پیش مراقبت کنیم.

وزیر بهداشت با اشاره به اینکه نزدیک به ۳.۹ نوزاد در هر هزار تولد با عارضه کم‌شنوایی متولد می‌شود، گفت: غربالگری نوزادان به عنوان ابزاری مؤثر برای تشخیص زودهنگام، جایگاه بسیار پراهمیتی دارد و اکنون بیش از ۹۷ درصد نوزادان بدو تولد تحت پوشش برنامه غربالگری شنوایی قرار دارند، از این رو مشکل شنوایی آن‌ها سریع‌تر تشخیص داده شده و تحت درمان می‌روند.

وی افزود: آنچه در گذشته جهت رنج زیاد خانواده‌ها می‌شد، تأخیر در تشخیص این ناتوانی بود. هنگامی که کم‌شنوایی دیر تشخیص داده شود، حتی با وجود کاشت حلزون و همه مداخلات درمانی، اثربخشی به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌یابد. در حالی‌که تشخیص زودهنگام، کلید موفقیت درمان و بهره‌وری کامل از خدمات سلامت در این عرصه است.

وی ادامه داد: این دستاورد بزرگ در حوزه سلامت، نشانه‌ای روشن از تلاش‌های مؤثر و جهت‌دار در راستای ترقی سلامت شنوایی در کشور است و نویدبخش آینده‌ای روشن‌تر برای فرزندان این سرزمین خواهد بود.

ظفرقندی تصریح کرد: معتقدم که همچنان باید دقت بیشتری معطوف به شبکه‌های بهداشت محلی و آموزش‌های بهداشتی در مدارس شود. باید حضور مؤثربیشتر و پررنگ‌تری در این عرصه‌ها داشته باشیم، چرا که با وجود انجام غربالگری‌های گسترده، تا به امروز هم درصدی از کودکان ما در بدو ورود به مدرسه، با درجاتی از ناتوانی شنوایی روبرو هستند؛ آمارها مشخص می‌کند که نزدیک به ۲.۵ درصد از کودکان، علیرغم این اقدام‌ها، همچنان با این مشکل در نظام آموزشی حاضر خواهند شد. این یعنی پله‌ای دیگر باقی‌ست که باید طی شود؛ مرحله‌ای که نیازمند تلاش مضاعف و برنامه‌ریزی دقیق‌تر است.

وی بیان کرد: بی‌تردید میزان توجه و برنامه‌ریزی مسئولان عالی‌رتبه در حوزه سلامت، بازتابی از میزان ارزشی است که یک کشور برای مردم خویش قائل است. چرا که زیرساخت حقیقی گسترش هر کشوری، انسان سالم است. اگر سلامت جسم و روان در جامعه دچار اختلال شود، نه تنها بار مالی و انسانی سنگینی بر سیستم‌های اقتصادی و اجتماعی تحمیل خواهد شد، بلکه مسیر توسعه نیز دچار انسداد می‌شود.

ظفرقندی در ادامه گفت: بر این مبنا، اگر بپذیریم که انسان سالم پایه و بنیاد پیشرفت است، باید سیستمی یکپارچه و منسجم برای آموزش، پیشگیری و درمان فراهم آوریم. آموزش، یعنی آگاهی‌بخشی مستمر به خانواده‌ها؛ به‌طوری که هر مادر بتواند از طریق ابزارهای ساده و در دسترس، همانند تلفن همراه، هشدارهای لازم را در رابطه با سلامت فرزندش دریافت کرده، اقدامات اولیه را انجام دهد و در صورت لزوم به مراکز سلامت مراجعه کند؛ چنانچه این مسیر به درستی طی شود، مطمئن هستم، و بر پایه دانش و توانایی حرفه‌ای خود عرض می‌کنم، که بیش از ۵۰ درصد از سرطان‌ها در کشور ما، در مراحل قابل درمان قابل شناسایی هستند، نه در مراحل پیشرفته. اما برای تحقق این کار، نیازمند دقت به ابعاد عمومی سلامت و آن‌چه تحت عنوان مسئولیت اجتماعی و عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت شناخته می‌شود، هستیم.

وزیر بهداشت اظهار کرد: این فقط کار وزارت بهداشت نیست، بلکه رسانه‌ها، به‌اختصاص رسانه ملی، باید نقش‌آفرینی مؤثرتری داشته باشند، نظام آموزش و پرورش، نهادهای فرهنگی و هنری، و همه ارکان جامعه باید در کنار هم قرار گیرند تا بتوانیم با همکاری جمعی، جامعه‌ای سالم، پویا و توانمند بنا نهیم.

وی در پایان با تأکید بر اینکه یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه‌یافته بودن نظام سلامت هر کشور، نحوه رسیدگی آن به کودکان و بیماران مبتلا به بیماری‌های صعب‌العلاج است، گفت: این دو گروه، معیارهای کلیدی و پرمعنا در سنجش عدل و کیفیت خدمات سلامت به‌شمار می‌آیند. امیدوارم همه ما در کنار یکدیگر، با همدلی و تلاش مشترک، ایران را به جامعه‌ای سالم، شاداب و سرافراز تبدیل سازیم.

تاریخچه و توسعه برنامه کاشت حلزون در ایران

برنامه کاشت حلزون در ایران از دهه ۷۰ خورشیدی آغاز یافت و طی دو دهه اخیر تحولات چشمگیری را تجربه کرده است. اولین عمل‌های کاشت حلزون در بیمارستان‌های مرجع تهران انجام شد و به مرور زمان به شهرهای دیگر از جمله مشهد، اصفهان، شیراز، تبriz و اهواز گسترش یافت. در حال حاضر بیش از ۱۵ مرکز مجاز به انجام کاشت حلزون در سراسر کشور فعال هستند که تحت نظارت مستقیم وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی فعالیت می‌کنند.

دکتر علی اکبر حیدری، رئیس انجمن کاشت حلزون ایران، در این باره بیان می‌کند: «ما در ایران از تکنولوژی‌های روز دنیا در کاشت حلزون بهره می‌بریم. دستگاه‌های کاشت‌شده شامل برندهای معتبر جهانی کاکلئار (Cochlear)، مدال (Med-El) و ادوانسد بیونیکس (Advanced Bionics) می‌باشند که جدیدترین نسل پردازشگرهای صوتی و الکترودهای ظریف و آبستن را دارا هستند.»

فرآیند غربالگری، تشخیص و مراجعه

برنامه غربالگری شنوایی نوزادان در ایران از سال ۱۳۸۳ به صورت پایلوت و از سال ۱۳۸۵ به صورت ملی الزامی شده است. این برنامه بر پایه پروتکل دو مرحله‌ای OAE-ABR اجرا می‌شود. نوزادان در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول عمر تحت تست OAE (واکنش‌های آتوآکوستیک شنوایی) قرار می‌گیرند و در صورت نیاز به تست مجدد یا عدم موفقیت، تست ABR (پاسخ مغزی هسته‌ای شنوایی) انجام می‌شود.

دکتر مریم کریمی، متخصص شنوایی و مدیر ملی برنامه غربالگری شنوایی، توضیح می‌دهد: «سیستم ثبت الکترونیک غربالگری در تمام نقاط کشور یکپارچه شده و امکان ردیابی نوزادان از لحظه تولد تا تشخیص نهایی و مداخله را فراهم می‌کند. این سیستم هشدارهای خودکار برای مراجعه‌های تأخیری ارسال می‌کند و مانع از گم شدن موارد در سیستم می‌شود.»

شامل شدن هزینه‌ها و حمایت‌های بیمه‌ای

یکی از إنجاز‌های منحصر به فرد برنامه کاشت حلزون در ایران، پوشش کامل هزینه‌ها توسط سازمان بیمه عمر، بیمه خدمات درمانی و صندوق hjälp به بیماران سخت‌درد است. هزینه هر کاشت حلزون شامل دستگاه، جراحی، بستری، برنامه‌ریزی (Mapping) و rehabilitatiون شنوایی-زبانی حدود ۱ تا ۱.۵ میلیارد تومان برآورد می‌شود که هیچ یک از این هزینه‌ها از خانواده‌ها دریافت نمی‌شود.

علاوه بر کاشت، هزینه‌های طولانی‌مدت شامل تعویض باتری، سیم‌کش، مایکروفون، تعمیرات پردازشگر و جلسات rehabilitatiون نیز تحت پوشش بیمه قرار دارد. این حمایت مالی تضمین می‌کند که هیچ کودکی به دلیل فقر از این خدمت حیاتی محروم نمی‌ماند.

برنامه rehabilitatiون و نقش تیم متعددحرفه‌ای

موفقیت کاشت حلزون تنها به عمل جراحی بستگی ندارد. rehabilitatiون شنوایی-زبانی پس از کاشت، ستون فقرات نتیجه‌گیری نهایی است. در ایران بیش از ۲۰۰ مرکز rehabilitatiون شنوایی-زبانی زیر نظر دانشگاه‌های علوم پزشکی فعال هستند که توسط کارشناسان شنوایی، درمان‌گرهای گفتار، روانشناسان و معلمان عالیه مدیریت می‌شوند.

دکتر فاطمه محمدی، مدیر کل rehabilitatiون شنوایی وزارت بهداشت، تأکید می‌کند: «ما پروتکل ملی rehabilitatiون را تدوین کرده‌ایم که شامل ارزیابی‌های دوره‌ای، اهداف توسعه‌ای متناسب با سن شنوایی کودک، آموزش والدین و نظارت بر پیشرفت زبانی می‌باشد. والدین به عنوان اعضای اصلی تیم rehabilitatiون، آموزش‌های تخصصی دریافت می‌کنند تا بتوانند در محیط خانه به کودک خود کمک کنند.»

آمارها و نتایج درمانی

بر اساس آمارهایenské وزارت بهداشت تا پایان ۱۴۰۳، بیش از ۲۵ هزار نفر در ایران از کاشت حلزون بهره‌مند شده‌اند که حدود ۷۰ درصد آن‌ها کودکان زیر ۱۲ سال بوده‌اند. نتایج پیگیری‌های طولانی‌مدت نشان می‌دهد که کودکان کاشت‌شده پیش از سن ۲ سال، در ۸۵ درصد موارد توانایی رشد زبانی در محدوده نرمال را به دست می‌آورند و در مدارس عادی با موفقیت ادامه تحصیل می‌دهند.

تحلیل‌های هزینه-فایده نشان می‌دهد که هر ریال سرمایه‌گذاری در کاشت حلزون و rehabilitatiون، ۱۰ ریال بازده اقتصادی در طول عمر فرد ایجاد می‌کند با احتساب کاهش هزینه‌های آموزش ویژه، افزایش بهره‌وری شغلی و کاهش وابستگی به خانواده و جامعه.

چالش‌های پیش رو و برنامه‌های آینده

با وجود دستاوردهای چشمگیر، چالش‌هایی همچنان وجود دارد. دکتر ظفرقندی در همایش به چند مورد کلیدی اشاره کرد:

• کاهش سن تشخیص و کاشت: هدف رسیدن به سن میانگین کاشت زیر ۱۲ ماه است، در حالی که در حال حاضر سن میانگین حدود ۱۸ تا ۲۴ ماه است.

• پوشش کامل rehabilitatiون در مناطق دور افتاده: اگرچه غربالگری ۹۷ درصدی دارد، اما دسترسی به خدمات rehabilitatiون با کیفیت در کلان‌شهرها متمرکز است. طرح‌های جدید شامل تأسیس واحدهای rehabilitatiون متحرک، تلفن‌ریhabilitatiون و آموزش والدین از راه دور برای پوشش دهستان‌ها و روستاها می‌باشد.

• کاشت حلزون دوطرفه (Bilateral): در حال حاضر حدود ۳۰ درصد کودکان کاشت دوطرفه می‌شوند. هدف افزایش این نسبت به ۷۰ درصد تا ۱۴۱۰ است، چرا که کاشت دوطرفه در درک مکان صدا، شنیدن در محیط پرهرج‌ومرج و توسعه زبانی دو زبانه نتایج بی‌نظیری دارد.

• کاشت در سنین بالا و ناشی از کهولت: با افزایش امید عمر، تقاضای کاشت حلزون در سالمندان رو به رشد است. برنامه‌های جدید شامل توسعه شاخص‌های کاشت در سالمندان با حفظ کیفیت شنوایی باقی‌مانده (Hybrid implants) می‌باشد.

• پژوهش و توسعه بومی: حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی برای تولید قطعات، پردازشگرهای سیگنال و نرم‌افزارهای rehabilitatiون بومی، در دستور کار وزارت بهداشت و معاونت علم و فناوری قرار دارد تا وابستگی به واردات کاهش یابد.

نقش جامعه مدنی و سازمان‌های غیردولتی

سازمان‌های غیردولتی و انجمن‌های خیریه نقش مكمل حیاتی در حمایت ازfamilies کودکانی با کاشت حلزون ایفا می‌کنند. انجمن حمایت از کودکان کم‌شنوا، جمعية یاران شنوایی و ده‌ها موسسه خیریه دیگر در زمینه مشاوره والدین، تأمین لوازم جانبی، برگزاری اردوهای rehabilitatiون، حمایت روانی و حقوقی فعال هستند.

خانم زهرا احمدی، دبیرکل انجمن حمایت از کودکان کم‌شنوا، می‌گوید: «ما پلیم بین خانواده‌ها و سیستم سلامت. وقتی والدینی با تشخیص کم‌شنوایی نوزاد خود روبرو می‌شوند، شوک و ناامیدی اولویت اول است. ما با ارائه مشاوره هم‌نسل، اشتراک‌گذاری تجربیات والدین مجرب و حمایت مالی از موارد سخت، آن‌ها را به امید و عمل می‌خوانیم.»

مقایسه با منطقه و سطح جهانی

ایران در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) از پیشگامان کاشت حلزون است. نرخ کاشت حلزون در ایران (حدود ۲۰ در میلیون نفر در سال) بالاتر از میانگین منطقه و نزدیک به برخی کشورهای توسعه‌یافته است. کشورهای همسایه نظیر ترکیه، عربستان، امارات و عراق نیز برنامه‌های فعالی دارند، اما ویژگی منحصر به فرد ایران، رایگان بودن کامل خدمات برای کودکان و پوشش ملی غربالگری است.

در سطح جهانی، ایران عضو فعالiria (International Cochlear Implant Group) و Asia Pacific Cochlear Implant Group است و متخصصان ایرانی در کنفرانس‌های بین‌المللی نتایج investigaciones و تجربیات ملی را ارائه می‌دهند.

تکنولوژی‌های نوین و آینده کاشت حلزون

تکنولوژی کاشت حلزون به سرعت در حال تحول است. نسل جدید پردازشگرها شامل قابلیت‌های هوش مصنوعی برای تفکیک گفتار از سر و صدا، اتصال بلوتوث مستقیم به گوشی‌های هوشمند، شارژ بی‌سیم، ضد آب بودن کامل و اندازه‌های ریزمینه‌تر می‌باشد. تکنیک‌های جراحی کم‌تهاجمی (Minimally invasive) و رباتیک نیز در حال ورود به فاز بالینی هستند.

در افق Sicht، تکنولوژی‌های 자극 مغزی مستقیم (Auditory Brainstem Implant) برای مواردی که عصب شنوایی وجود ندارد یا کار نمی‌کند، و تکنولوژی ژنتیک و درمانی سلولی برای پیشگیری و درمان ناشنوایی ژنتیکی، امیدهای جدیدی را برای نسل‌های آتی فراهم می‌آورند.

پیامدهای اجتماعی و فرهنگی

کاشت حلزون تنها یک مداخله پزشکی نیست، بلکه تحولی اجتماعی-فرهنگی است. کودکان کاشت‌شده که در مدارس عادی تحصیل می‌کنند، دیدگاه جامعه نسبت به ناتوانی شنوایی را تغییر می‌دهند. حضور آن‌ها در دانشگاه‌ها، بازار کار، هنر، ورزش و زندگی عمومی، bakoor «ناتوانی» را به «تفاوت» تبدیل می‌کند و فرهنگ شمولیت (Inclusion) را تقویت می‌کند.

دکتر ظفرقندی در خاتمه سخنان خود تأکید کرد: «هر کودکی که با کاشت حلزون به دنیای صداها می‌رسد، یک الفوز برای انسانیت است. ما در وزارت بهداشت، با همکاری همه شریک‌ها، متعهدیم که هیچ صدایی ناشنیدہ نماند و هیچ کودکی در سکوت رها نشود. این، تعهد ما در برابر آیندگان است.»

گزارش کامل از همایش ملی دستاوردهای سلامت در حوزه مراقبت‌های گوش و شنوایی، ستاد وزارت بهداشت، اول اردیبهشت ۱۴۰۴