پژوهشگران دانشگاههای دوک، تگزاس و آرکانزاس روشی ابتکاری یافتهاند که میتواند کارایی یک رده نوظهور از داروهای ضدسرطان تحت عنوان «PROTAC» را بهشکل چشمگیری تقویت نماید. این داروها بهدلیل اندازه بزرگ مولکولی، بهسختی وارد سلول میشوند، اما اکنون دانشمندان با بهرهگیری از پروتئینی به نام «CD36» موفق شدهاند میزان جذب آنها را تا ۲۲ برابر بالا ببرند.
بر اساس مقالهای که در ۱۷ آوریل در نشریه Cell منتشر شده، بهرهبرداری از مسیر جذب سلولی CD36 باعث میشود PROTACها تا ۲۲ برابر قدرتمندتر عمل کنند و در آزمایشهای روی موش، رشد تومورها را بهصورت معناداری مهار نمایند، بدون اینکه پایداری یا حلالیت داروها کاهش یابد.
🔗 بیشتر بخوانید: وان پلاس 13 به گمان زیادً گوشههای صافتری خواهد داشت_آیندگان
بازتعریف طراحی دارو با شیمی دارویی اندوسیتیک
این رویکرد نوین که تحت عنوان شیمی دارویی اندوسیتیک (CEMC) شناخته میشود، از یک فرآیند طبیعی به نام اندوسیتوز – یعنی بلعیدن مولکولها توسط سلول – بهره میبرد. برخلاف راهکارهای رایج که بر عبور مولکول از غشای سلولی با انتشار غیرفعال تمرکز دارند، این روش از گیرندههای سطح سلولی مانند CD36 برای ورود فعال داروها استفاده میکند.
CD36 پروتئینی است که در سلولیهای روده، پوست، ریه، چشم و حتی برخی سلولیهای مغزی به وفور یافت میشود و به بیان پژوهشگران، این روش میتواند مسیر طراحی تعداد زیادی از داروهای بزرگ و پیچیده را که پیشتر غیرممکن به نظر میرسیدند، گشاید.
🔗 بیشتر بخوانید: استعلام اینترنت رایتل | کد دستوری + آموزش جامع تصویری_آیندگان
عبور از قانون ۵ و بازکردن درهای تازه
در دنیای داروسازی، قاعدهای به نام «قانون ۵» وجود دارد که میگوید داروهایی با وزن مولکولی بالای ۵۰۰ دالتون (Da) بهطور معمول نمیتوانند وارد سلول شوند، اما PROTAC که وزنش حتی بیش از هزار دالتون است، در این پژوهش با بهرهگیری از CD36 بهراحتی درونی شد، اثربخشی بالاتر نشان داد و همچنان پایدار ماند.
دکتر «هونگ یو لی» از دانشگاه تگزاس میگوید:
🔗 بیشتر بخوانید: آمریکا و چین منفعت گیری از هوش مصنوعی در تسلیحات هستهای را ممنوع میکنند
«این یافتن کاملاً غیرمنتظره بود. دههها فکر میشد مولکولهایی با این ابعاد نمیتوانند از غشای سلول عبور کنند، چون ورود اندوسیتیک ترکیبات شیمیایی ناشناخته بود، اما ما با ترکیب شیمی و زیستشناسی، CD36 را به عنوان کانال ورود شناسایی کردیم و داروها را برای تعامل بهینهتر با این پروتئین اصلاح نمودیم.»
آیندهای روشن برای داروهای سرطانی
برخلاف داروهای سنتی که تنها یک کارکرد خاص پروتئین را متوقف میکنند، PROTAC میتواند کل پروتئین مقصد را از بین ببرد. این ویژگی باعث میشود هم اثربخشی دارو افزایش یابد و هم احتمال بروز مقاومت دارویی کاهش یابد؛ از همین رو، این داروها نهتنها برای درمان سرطان، بلکه برای بیماریهایی نظیر پارکینسون نیز گسترش مییابند.
اکنون، ۸ داروی خوراکی PROTAC در فازهای کارآزمایی بالینی قرار دارند که یکی از آنها در مرحله سوم آزمایش برای درمان اولیه سرطان سینه مورد استفاده قرار گرفته است. پژوهشگران معتقدند یافتههایشان میتواند بهینهسازی تعداد زیادی از داروهای بزرگ و پیچیده دیگر را نیز ممکن سازد و راه را برای کشف و گسترش درمانهای موثرتر در آینده باز کند.
این تحقیق با حمایت مؤسسات گوناگون از جمله مؤسسه ملی سلامت آمریکا، دانشگاه تگزاس، دانشگاه دوک و مؤسسات تحقیقاتی ایالتی آرکانزاس و تگزاس انجام شده است.
