انسداد عروق چشم و سکته چشمی علائم، تشخیص و روشهای درمان کامل, سکته چشمی اصطلاحی است که برای توصیف از دست دادن ناگهانی بینایی ناشی از مسدود شدن جریان خون به سمت چشم به کار میرود. عوامل متنوعی در بروز این عارضه نقش دارند؛ برخی مستقیماً بر روی شبکیه (لایه حساس نور در پشت چشم) تأثیر میگذارند و برخی دیگر عصب بینایی را هدف قرار میدهند.
اگرچه تجربه از دست دادن ناگهانی بینایی بسیار ترسناک است، اما مداخله پزشکی سریع میتواند از بروز آسیبهای دائمی جلوگیری کند یا شدت آن را به شدت کاهش دهد. در ادامه به بررسی انواع، علل، علائم و روشهای تشخیص و درمان این بیماری میپردازیم. سکته چشمی چیست؟ این وضعیت ناشی از اختلال در جریان خون به سمت شبکیه شکل میگیرد.
و حدود یک تا دو نفر در هر صد هزار نفر دچار آن میشوند.
انواع سکته چشمی بر اساس نوع رگ خونیِ درگیر و مکانیزم انسداد، این بیماری به چهار دسته اصلی تقسیم میشود انسداد شریان شبکیه (RAO) مسدود شدن یک یا چند شریان حامل خون اکسیژندار به سمت شبکیه. انسداد سیاهرگ شبکیه (RVO) انسداد رگهای کوچک مسئول خارج کردن خون بیاکسیژن از شبکیه. نوروپاتی ایسکمیک قدامی شریانی عصب بینایی (AION) کاهش جریان خون به عصب بینایی، معمولاً ناشی از التهاب عروق متوسط تا بزرگ (مانند آرتریت سلول غولپیکر).
نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی (NAION) کاهش جریان خون به عصب بینایی بدون التهاب، که معمولاً عروق کوچکتر را درگیر میکند. علل و عوامل خطر سکته چشمی وقتی جریان خون به پشت چشم قطع میشود و اکسیژن به بافتها نمیرسد، سلولهای شبکیه یا عصب بینایی دچار تخریب شده و انتقال سیگنال عصبی به مغز متوقف میگردد. ۱.
ردان رایجتر است. در جوانان، اختلالهای لختهشدن خون (ترومبوفیلی) و گلوکوم از پیشنیازهای اصلی محسوب میشوند. ۲.
نوروپاتی ایسکمیک قدامی عصب بینایی علت نوع شریانی (AION) شایعترین علت، آرتریت سلول غولپیکر (آرتریت ت) است که التهاب عروق در ناحیه سروگردن و گاهی قفسه سینه را به همراه دارد. این التهاب باعث تورم و انسداد رگهای تغذیهکننده عصب بینایی میشود.
خون از عصب بینایی است. عوامل خطر شامل دیابت، سیگار، فشار خون بالا، کلسترول بالا، مصرف مهارکنندههای فسفودیاستراز-۵ و کاهش فشار خون شبانه است.
ساختار دیسک نوری (کاپ کوچک یا عدم کاپ) نیز پیشنیاز آناتومیک مهمی محسوب میشود. این بیماری بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال و نژاد سفیدپوست دیده میشود. علائم سکته چشمی معمولاً بدون هشدار قبلی یا با هشدارهای بسیار کم، بینایی یک چشم دچار اختلال میشود. بسیاری از بیماران صبح هنگام بیدار شدن متوجه کاهش بینایی میشوند که میتواند در طول چند ساعت یا روزها بدتر شود. درد چشمی در این بیماری نادیر است.
علائم میتواند شامل نقطه کور در میدان دید، کاهش تضاد، حساسیت به نور یا از دست دادن بینایی محیطی باشد. علائم بر اساس نوع انسداد عروق انسداد شریان مرکزی شبکیه (CRAO) از دست دادن ناگهانی و شدید بینایی یک چشم بدون درد. انسداد سیاهرگ مرکزی شبکیه (CRVO) کاهش ناگهانی و بیدرد بینایی. انسداد شریان شاخهای شبکیه (BRAO) از دست دادن بخشی از بینایی محیطی یا مرکزی.
انسداد سیاهرگ شاخهای شبکیه (BRVO) کاهش بینایی، اختلال در بینایی محیطی، تحریف بینایی یا نقاط کور. علائم نوروپاتی ایسکمیک عصب بینایی نوع شریانی (AION) از دست دادن کامل بینایی در طول چند ساعت. در صورت عدم درمان میتواند در یک تا دو هفته چشم دیگر را نیز درگیر کند و به کوری دوطرفه منجر شود. ممکن است با تب، خستگی، درد فک، حساسیت پوست سر و کاهش وزن همراه باشد.
نوع غیرشریانی (NAION) کاهش بیدرد بینایی در چند ساعت تا چند روز، اغلب در نیمه پایینی میدان دید و با کاهش بینایی رنگی. تشخیص سکته چشمی پزشک با بررسی حسی بینایی، فشار چشم و بازبینی شبکیه آغاز میکند. بر اساس نتایج و سوابق بیمار، آزمایشهای تکمیلی زیر درخواست میشوند آزمایش میدان دید ارزیابی محدوده دید و نقاط کور. افتالموسکوپی مشاهده ساختارهای داخلی چشم. تونومتری اندازهگیری فشار درون چشمی برای گلوکوم.
توموگرافی انسجام نوری (OCT) اسکن دقیق لایههای شبکیه و عصب بینایی. آنژیوگرافی فلورسئین نمایش جریان خون در عروق چشمی با تزریق رنگ. برای تشخیص علل زمینهای، آزمایشهای خون، فشار خون و ارزیابی بیماریهای قلبی-عروقی و اختلالهای لختهشدن انجام میشود. در صورت نیاز، مشورت با متخصص داخلی و مغز و اعصاب نیز صورت میگیرد.
تشخیص نوروپاتی ایسکمیک عصب بینایی تشخیص نوع شریانی (AION) در صورت شک به آرتریت سلول غولپیکر، آزمایشهای ESR و CRP برای سنجش التهاب سیستمیک درخواست میشوند. بررسی علائم بالینی (گرفتگی فک، تب، درد عضله) و بیوپسی شریان ت برای تایید تشخیص ضروری است. تشخیص نوع غیرشریانی (NAION) از آنجا که التهاب وجود ندارد، آزمایشهای ESR و CRP کمکی نیستند.
تشخیص بر اساس مشاهده کاپ نوری کوچک/نبودن در افتالموسکوپی، سوابق بیمار و رد بیماریهای دیگر مانند مالتیپل اسکلروزیس، نوروسفلیس، ساركوئیدوز، جداشدگی شبکیه و انسداد عروق شبکیه استوار است. آزمایش قطعی واحدی برای تایید آن وجود ندارد. درمان سکته چشمی هدف اصلی درمان، بازگرداندن بینایی یا حداقل کردن آسیب است. عامل زمان حیاتی است؛ اگر انسداد شریان مرکزی در ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه اول رفع شود، پیشگیری از آسیب دائمی امکانپذیر است.
پس از ۴ ساعت، احتمال بهبود به شدت کاهش مییابد. درمان انسداد عروق شبکیه بینایی بسیاری از بیماران حتی بدون درمان هم بهبود مییابد، اما به ندرت کامل و نرمال برمیگردد. روشهای درمانی شامل ماساژ چشمی برای جابجایی لخته. ترکیب کربن دیاکسید-اکسیژن برای باز کردن عروق و افزایش جریان خون. پاراسنتز خارج کردن مایع از چشم برای کاهش فشار و بهبود جریان. لیزردرمانی برای بستن عروق چکهدار.
داروهای رقیقکننده و ضدلخته برای حل لخته و کاهش فشار خون. تزریق کورتیکواستروئید (تریامسینولون، دکزامتازن) برای کاهش ورم و التهاب، و داروهای ضد-VEGF برای جلوگیری از رشد عروق ناهمانگ و پیشگیری از گلوکوم ثانویه نیز رایج هستند. آسپرین و وارفارین برای پیشگیری از عارضه در چشم دیگر تجویز میشوند.
درمان نوروپاتی ایسکمیک شریانی (AION) نیاز به درمان فوری و تهاجمی با کورتیکواستروئیدهای سیستمی (پردنیزولن خوراکی یا متیلپردنیزولون درونریزی) دارد تا از درگیری چشم دیگر پیشگیری شود. برای کاهش عوارض جانبی طولانیمدت، داروهای سرکوبکننده ایمنی مانند متوترکسات ممکن است اضافه گردد. درمان نوروپاتی ایسکمیک غیرشریانی (NAION) درمان دشوار است و تمرکز بر کنترل عوامل خطر (دیابت، فشار خون) است.
تزریق کورتیکواستروئید به دلیل سمیت عصبی توصیه نمیشود و آنتیبادیهای مونوکلونال اثبات شده ندارند. جراحی تخلیه غلاف عصب بینایی (OPSD) در موارد خاص و برای کاهش فشار درون جمجمایی مورد استفاده قرار میگیرد، اما برای آسیب عصب ناشی از این بیماری موثر نیست. پیشگیری از سکته چشمی از آنجا که این بیماری ریشه در عوامل زمینهای سیستمیک دارد، حفظ سلامت عمومی بدن استراتژی اصلی پیشگیری است.
اقدامات موثر عبارتند از کنترل فشار خون و قند خون، کاهش کلسترول، رها کردن سیگار، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم و مراقبتهای دورهای چشمپزشکی به ویژه در افراد دارای سابقه بیماریهای قلبی-عروقی. سوالات متداول ۱. آیا سکته چشمی همان سکته مغزی است؟ خیر. سکته چشمی تنها بینایی را تحت تأثیر قرار میدهد، در حالی که سکته مغزی میتواند باعث فلج، اختلال حافظه، گفتار، بلع و خستگی شود. ۲. آیا سکته چشمی میتواند باعث سکته مغزی شود؟
مستقیماً خیر، اما وجود سکته چشمی نشاندهنده بیماری عروقی سیستمیک است که ریسک سکته مغزی را افزایش میدهد. ۳. خطرات سکته چشمی چقدر جدی است؟ این بیماری زندگی را تهدید نمیکند، اما میتواند منجر به کوری کامل یا جزئی چشم درگیر شده شود اگر درمان نشود. ۴. آیا کووید-۱۹ میتواند باعث سکته چشمی شود؟ بله. ویروس کرونا با افزایش گرایش به لختهشدن خون مرتبط است و میتواند باعث انسداد شریان شبکیه گردد. ۵. پس از بروز سکته چشمی چه باید کرد؟
بلافاصله به مراجع پزشکی مراجعه کنید و دستورالعملهای پزشک را به دقت اجرا نمایید.