نقد مستند قحط‌الرجال: احیای حافظه ارکان با نقایص روایی

به گزارش آیندگان، پنجاه و نهمین جلسه نمایش فیلم‌تئا‌تر در سینماتک خانه هنرمندان ایران با بررسی مستند قحط‌الرجال به کارگردانی محسن عسکری‌زاده برگزار شد. منتقد تئا‌تر محمد نجاری در نشست تحلیلی با اجرای علی افشار، این اثر را سندی ارزشمند برای احیای حافظه هاشم ارکان، چهره محوری تئا‌تر یزد، ارزیابی کرد اما نقایص ساختاری و روایی آن را نیز تشریح نمود.

نجاری اشاره کرد که حضور ارکان در یزد تنها یک انتصاب اداری نبوده، بلکه مبنای تربیت چهره‌هایی چون علی‌اصغر دشتی و راسخ‌راد شده است. با این حال، فیلم از منطق علی و معلولی در روایت فاصله گرفته و بر دل‌مشغولی‌های شخصی فیلمساز متمرکز است. منتقد ضعف در انتقال کنایه‌های انتقادی، فقدان اسناد آرشیوی، تقلیل نگاه هنری ارکان به مدرک لیسانس، و استفاده تزیینی از چهره‌های سرشناس را از ایرادات اصلی اثر دانست.

این مدرس تئا‌تر با انتقاد از لحن سوگوارانه و چینش نامتوازن وقایع، بیان کرد که فیلم زندگی ارکان را به تراژدی صرف تقلیل می‌دهد در حالی که او انسانی با فراز و فرود‌ها و کنشگری‌های سازنده بوده است. نجاری تصریح کرد که تدوین بر مبنای دراماتورژی مبارزه و فرسایش، می‌توانست همذات‌پنداری عمیق مخاطب را به همراه آورد، اما خروجی فعلی تنها شناسنامه‌ای گذراست.

حضور چهره‌هایی چون علی نصیریان، جلیل فرجاد و علی‌اصغر راسخ‌راد در آئین بدرقه ارکان، گواه‌ی بر جایگاه او در تاریخ تئا‌تر معاصر است. نجاری نتیجه گرفت که تولید این مستند، فارغ از ارزش‌های سینمایی، به عنوان سند فرهنگی برای باز‌خوانی تاریخ شفاه‌ی موفق عمل کرده، هرچند به مثابه مستند پرتره عیار کامل نیامده است.