بانک مرکزی با هشت ماه تاخیر نسبت به دوره قبل، بخشنامه وام ودیعه مسکن ۱۴۰۲ را به ۲۰ بانک ابلاغ کرد. بر اساس این دستورالعمل، مستاجران ساکن شهر‌ها و روستا‌ها می‌توانند بسته به محل سکونت خود از تسهیلات ۴۰ تا ۲۰۰ می‌لیون تومانی بهره‌مند شوند. دوبرابر شدن سقف وام نسبت به دوره پیشین اگرچه گامی مثبت ارزیابی می‌شود، اما در روز‌های اخیر نرخ سود ۲۳ درصدی و مبلغ اقساط ماهانه با انتقادات گسترده روبرو شده است.
اقساط ماهانه؛ بار سنگین بر دوش مستاجران
سود وام ودیعه مسکن بر پایه نرخ مصوب شورای پول و اعتبار، ۲۳ درصد تعیین شده است. برای مستاجر تهرانی که از سقف ۲۰۰ می‌لیون تومان استفاده می‌کند، قسط ماهانه با در نظر گرفتن بازپرداخت پنج ساله، به پنج می‌لیون و ۶۳۸ هزار تومان می‌رسد. این رقم برای ساکنان مراکز استان‌ها با سقف ۱۵۰ می‌لیون تومان، چهار می‌لیون و ۲۲۸ هزار تومان و برای سایر شهر‌ها با سقف ۱۰۰ می‌لیون تومان، دو می‌لیون و ۸۱۹ هزار تومان محاسبه شده است. مستاجران روستایی نیز با سقف ۴۰ می‌لیون تومان، باید ماهی یک می‌لیون و ۱۲۷ هزار تومان قسط بپردازند. ثابت ماندن اقساط در طول دوره بازپرداخت از مزایای این طرح است، اما سطح درآمد‌های فعلی خانوار‌ها، پرداخت این مبالغ را دشوار کرده است.
فقط ۱۷ درصد متقاضیان تهرانی موفق شدند
مدیرکل راه و شهر‌سازی استان تهران اعلام کرد که در تقریبا چهار سال گذشته، تنها ۱۷ درصد متقاضیان این استان به وام ودیعه مسکن رسیده‌اند. از ۸۵۵ هزار نفری که در تهران و شهر‌های حومه مانند اسلامشهر، شهریار، پاکدشت، ورامین، رباط‌کریم، پرند، پردیس، دماوند و لواسان اقدام کرده بودند، تنها نزدیک به ۱۴۵ هزار نفر وام دریافت کرده‌اند. این آمار به معنای می‌انگین سالانه ۳۶ هزار و ۲۵۰ نفر است، در حالی که تعداد خانوار‌های مستأجر در این محدوده بسیار بیش‌تر است. مشخص نیست چه تعداد از متقاضیان اصلا حائز شرایط بوده‌اند، اما نرخ موفقیت پایین، چالش‌های اجرایی را آشکار می‌کند.
سهم ناچیز در کل تسهیلات بانکی
گزارش‌های بانک مرکزی نشان می‌دهد که وام ودیعه مسکن در نه ماه اول سال جاری تنها سه‌دهم درصد از کل تسهیلات پرداختی بانک‌ها را تشکیل داده است. این سهم کمتر از حجم وام‌های خرید ماشین شخصی و خرید مسکن نواست. بیش از ۶۲ درصد تسهیلات بانکی در قالب تامین اندوخته در گردش پرداخت شده که بیش‌تر مربوط به صاحبان کسب‌وکار‌هاست. وام ودیعه مسکن در دسته تسهیلات خانوار محور مانند قرض‌الحسنه ازدواج و فرزندآوری قرار دارد، اما حجم آن حتی به نصف وام فرزندآوری هم نمی‌رسد و تقریبا یک‌دهم وام ازدواج برآورد می‌شود.
ممانعت صاحبخانه‌ها؛ مانع اصلی اجرایی
فرآیند دریافت وام به طوری طراحی شده که متقاضی در مرحله اول نیازی به مراجعه حضوری به بانک ندارد و پس از ثبت‌نام این‌ترنتی و دریافت پیامک، به شعبه مراجعه می‌کند. یکی از پیش‌شرط‌های حیاتی در ثبت‌نام آنلاین، داشتن کد رهگیری است که نیازمند همکاری صاحبخانه است. گزارش‌ها حاکی از آن است که تعدادی از صاحبخانه‌ها به دلیل نگرانی از مسائل مالیاتی یا دلایل دیگر، از همکاری برای صدور کد رهگیری خودداری می‌کنند و مانع دسترسی مستاجران به تسهیلات می‌شوند. این چالش از سوی مخاطبان نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین موانع گزارش شده است.