به گزارش آیندگان، روند فروش و عرضه خودرو در ایران در سالهای اخیر دچار تحولات اساسی شده است که با راهاندازی سامانه یکپارقه فروش خودرو در اردیبهشت ماه ۱۴۰۱ آغاز گردید.
آغاز سامانه یکپارقه و حذف پیشفروشها
سیدرضا فاطمیامین، وزیر سابق صنعت، معدن و تجارت، در اواسط اردیبهشت ۱۴۰۱ سامانهای جدید برای فروش و عرضه خودرو معرفی کرد. وزارت صمت وقت تصمیم گرفت تا به منظور شفافسازی روند عرضه، فروش همه خودروها را به این سامانه منتقل کند و هرگونه عرضه تنها از طریق قرعهکشی متمرکز انجام شود. دفتر صنایع خودرو وزارت صنعت، معدن و تجارت در نامهای به کلیه مدیران عامل شرکتهای خودروسازی، عرضه محصولات را صرفا از طریق این سامانه الزامی کرد و طرح پیشفروش یکی از خودروسازان خصوصی ابطال شد.
نخستین مرحله از طرح فروش در سامانه یکپارقه با یک هفته تاخیر از ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ فعال گردید. در این مرحله ۳۰ مدل خودرو از شش خودروساز داخلی عرضه شد و مشتریان از ۲۷ اردیبهشت تا سوم خرداد فرصت ثبتنام داشتند. اولین قرعهکشی در ۹ خرداد توسط خودروسازان و در حضور نهادهای نظارتی برگزار شد و ۱۹۱ هزار و ۶۰۶ نفر به عنوان منتخب اصلی و ذخیره در طرحهای متنوع از جمله فروش فوقالعاده، پیشفروش، فروش فوری و جوانی جمعیت شناسایی شدند.
نظارت به جای اجرا و رفع ایرادات امنیتی
وزارت صمت تأکید کرد که تنها نقش نظارت را بر عهده دارد و خودروسازان تمامی فرآیند فروش تا قرعهکشی، دریافت وجه و عرضه را انجام میدهند. با این حال در هفته اول تیر ماه، نامهنگاری بین معاونان وزیر مبنی بر عدم تأیید فنی و امنیتی سامانه منتشر شد. سخنگوی وقت وزارت صنعت این موضوع را تکذیب کرد و گفت مراحل لازم برای واگذاری مسئولیت قرعهکشی به وزارت صمت در حال طی شدن است. پس از اعلام رفع ایرادات، مرحله دوم و سوم فروش در اواخر تیر و اواسط شهریور ۱۴۰۱ برگزار شد. در مرحله سوم طرح جایگزینی خودروهای فرسوده با ظرفیت ۲۰ درصدی اضافه گردید.
حذف قرعهکشی و تغییر ماهیت سامانه
در دهه اول مهر ۱۴۰۱، قرعهکشی در سامانه یکپارقه حذف شد و ماهیت فعالیت سامانه تغییر یافت. سخنگوی وقت وزارت صمت اعلام کرد که سامانه دیگر موضوعیت خود را از دست داده و تنها برای چند محصول ایرانخودرو که باید به روش قرعهکشی عرضه میشدند، توسط خود شرکت ادامه مییابد. شرکتهای خودروساز فروش از طریق سایتهای خود را آغاز کردند که تا پایان سال ادامه داشت.
شروع دوره نوبتدهی و شرط حساب وکالتی
از بهمن ماه پیش شرط تعریف حساب وکالتی برای خرید خودرو الزامی شد. در اسفند ۱۴۰۱، فروش از طریق سامانه یکپارقه با مکانیزم نوبتدهی به جای قرعهکشی برنده/نبرنده مجددا آغاز شد. متقاضیان بایستی حساب وکالتی به نام سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تعریف و مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان مسدود میکردند. سپس در سایت ثبتنام میکردند و اولویتبندی بر اساس برنامه تولید خودروسازان انجام میگرفت. شرایط شامل نداشتن پلاک فعال، عدم خرید از دو خودروساز طی ۴۸ ماه گذشته و هر کد ملی یک خودرو بود.
مرحله اول نوبتدهی با ۵۱ مدل از ۹ خودروساز از ۲۰ اسفند ۱۴۰۱ آغاز شد و هدف عرضه ۵۰۰ هزار دستگاه در وهله نخست بود. ثبتنام تا اواخر فروردین ۱۴۰۲ با چند بار تمدید ادامه یافت. مرحله دوم در بازه ۲۰ اردیبهشت تا تیر ۱۴۰۲ برگزار شد اما استقبال کمتری داشت. در شهریور ۱۴۰۲ سایت برای ویرایش اولویتبندی و ثبتنام جدید بازگشایی شد.
بحث حذف سامانه و تکذیب رسمی
پایان هفته گذشته در حالی که انتظار مرحله سوم میرفت، اخباری مبنی بر حذف سامانه یکپارقه و واگذاری فروش مستقیم به خودروسازان منتشر گردید. معاون صنایع حملونقل وزارت صمت ضمن اشاره به افزایش تیراژ و واردات خودروهای کارکرده، از تغییر روش عرضه خبر داد و گفت بازار به اشباع نزدیک شده است. بر این اساس خودروسازان محصولات را در سامانه ثبت کرده و بخشنامه فروش را اطلاعرسانی میکنند، اما به صورت مستقل عمل کرده و مشتری مستقیما به درگاه پرداخت خودروساز هدایت میشود.
شورای رقابت تأکید کرد که هر تغییر در نحوه عرضه منوط به تصمیم این شوراست و سامانه یکپارقه حذف نشده و اطلاعیه مرحله سوم به زودی منتشر میشود. معاون صنایع حملونقل نیز حذف سامانه را تکذیب کرد و بیان داشت که سامانه به اهداف اصلاحی خود دست یافته و در آینده صرفا برای نظارت بر تعهدات خودروسازان فعالیت خواهد کرد.
آرامش بازار به عنوان دستاورد اصلی
منوچهر منطقی، معاون صنایع حملونقل، در گفتوگو با ایسنا مزایای سامانه یکپارقه را تشریح کرد و گفت گذاری و عرضه در این سامانه مزایایی چون تخصیص عادلانه، افزایش دسترسی مصرفکنندگان واقعی، شفافیت، ایجاد رویه واحد در عرضه، رفع شائبه مهندسی عرضه، شفافیت در فهرست رزرو و افزایش تنوع انتخاب را به دنبال داشته و سبب آرامش در بازار شده است. آرامش فعلی بازار خودرو و تخصیص عادلانه از مهمترین دستاوردهای سیاستهای دولت در کنترل صنعت خودروسازی محسوب میشود.