به گزارش آیندگان، مهدی رضایی معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان بیمه سلامت ایران، در گفتگو با خبرگزاری مهر هشدار داد که الگوی مصرف دارو در جامعه ایران با استانداردهای بینالمللی فاصله زیادی دارد. او نرخ خودسرانهسازی دارو را در مرز ۵۸ درصد برآورد کرد که دو برابر آمار اعلامی سازمان جهانی بهداست برای سایر کشورها است.
رضایی ریشههای این پدیده را در فرهنگ عامه و تبلیغات غیررسمی جستجو میکند. به زعم وی، وقتی فردی در محیط دوستانه یا خانوادگی از اثر ی یک دارو خاص برای بیماری مشابه خبر میدهد، سریعا توصیه مصرف همان قرص به دیگران میشود. این الگو بدون در نظر گرفتن تفاوتهای فیزیولوژیکی، سوابق حساسیت، یا تداخلات دارویی اجرا میشود و بستر وابستگی را فراهم میآورد. داروهای خوابآور نمونۀ بارزی از این خطرند؛ افزایش تدریجی دوز برای حفظ اثر اولیه، معتادسازی را به نتیجهای حتمی تبدیل میکند.
در ذیل همین بحث، مقام بیمه سلامت به پدیده تجویز از طریق هوش مصنوعی پرداخت. او دقت حداکثری ۵۰ درصدی برای پاسخهای سیستمهای هوشمند در حوزه پزشکی برآورد کرد و تأکید کرد که بیمار قادر نیست تمام متغیرهای بالینی خود را به دقت به ماشین منتقل کند. الگوریتمها نیز دسترسی کامل به پروندههای پزشکی یکپارچه ندارند؛ بنابراین تجویز الگوریتمی در شرایط فعلی، جایگزین قضاوت پزشک نمیشود.
از منظر اقتصادی، بازار دارویی ایران سالانه حدود ۸ میلیارد دلار ارزیابی میشود و ۹۵ تا ۹۷ درصد نیاز داخلی در داخل کشور تامین میگردد. این استقلال تولیدی، در برابر مصرف بیرویه آسیبپذیر است. هر قرصی که بدون تجویز مصرف شود، سهمیه داروهای حیاتی و گرانقیمت را برای بیماران واقعی تنگتر میکند. کاهش تقاضاهای القایی، پیششرط حفظ تداوم دسترسی به داروهای نوین و ضروری است.
پیریزی فرهنگ مصرف درست، فراتر از نظارت اداری، نیازمند تغییر رفتار جمعی است. پزشکان باید زمان بیشتری برای آموزش بیمار اختصاص یابند و رسانهها نقش راهبردی در ترویج مشورت تخصصی پیش از هر اقدام خودسرانه ایفا کنند.
سازمان بیمه سلامت با تمرکز بر مدیریت مصرف بهینه، طرحهای نظارتی جدید را در دستور کار قرار داده که هدف نهایی، همسو کردن الگوی مصرف داخلی با استانداردهای جهانی و صیانت از سرمایه ملی تولید دارو است.
بررسیهای جدید وزارت بهداشت نشان میدهد که هزینههای ناشی از مسمومیتهای دارویی ناخواسته، بار سالانه چند هزار میلیارد تومانی به سیستم درمان تحمیل کرده است. این رقم شامل مراقبتهای اورژانسی، بستریهای طولانیمدت و از دست رفتن نیروی کار در دوران نقاهت میشود.
همزمان، سازمان غذا و دارو راهکارهای سختگیرانهتری برای کنترل فروش آزاد داروهای تجویزی تدوین کرده که شامل نظارت بر داروخانهها، سامانهسازی نسخههای الکترونیکی و مجازاتهای سنگین برای تخلفات تکراری است. هدف، ایجاد موانع اجرایی در برابر دسترسی آسان به داروهای پرخطر است.
متخصصان بهداشت جامعه بر ضرورت آموزشهای مداوم در مدارس، مراکز فرهنگی و رسانههای ملی تأکید دارند تا شناخت عمومی درباره عواقب مصرف خودسرانه از سطح شعار به رفتار روزمره تبدیل شود. تنها با همافزایی نهادها و شهروندان میتوان منحنی مصرف را به سمت استانداردهای جهانی هدایت کرد.