به گزارش آیندگان، دومین جلسه تخصصی گروه علوم کشاورزی و منابع طبیعی علوم ایران با تمرکز بر پدیدههای اقلیمی حدی و راهکارهای آبخیزداری برگزار گردید. این هماندیشی که زیرمجموعه سری پدیدههای نوظهور و آیندهنگر قرار دارد، با عنوان چشماندازهای فرین اقلیمی در ایران و جایگاه آبخیزداری در استحصال سیلاب در شاخه مرتع و آبخیزداری علوم برگزار شد.
مسعود گودرزی، دانشیار گروه تغییر اقلیم و خشکسالی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، در سخنرانی خود به بررسی تأثیرات دوگانه تغییر اقلیم و پدیده النینو بر الگوی رویدادهای حدی اقلیمی پرداخت. او تأکید کرد که کاهش بارش، افزایش دما و تغییر توزیع مکانی-زمانی رویدادهای حدی، از جمله موجهای سرما و گرما، رگبارهای شدید کوتاهمدت و سیلابهای ناگهانی، چالشهای محیطی متعددی را تشدید میکند. بر اساس دادههای ارائهشده، دامنه طول مدت گرما در ایران از ۳/۴۸ تا ۱۲/۵ درجه سانتیگراد در روز برآورد شده که این امر تسریع ذوب برف در ارتفاعات و تغییر دوره رشد گیاهی را به دنبال داشته است.
در بخش دوم نشست، دکتر شهرام خلیقی سیگارودی، عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، پایگاه هیدرولوژی آکادمی را معرفی کرد. این زیرساخت مشارکتی که حاصل پنج سال فعالیت پژوهشی متخصصان ایرانی است، با تلفیق دادههای ماهوارهای و مشاهدات زمینی، بستری برای تولید، اصلاح و اشتراکگذاری دادههای بارندگی روزانه، ماهانه و سالانه فراهم میآورد. استفاده همزمان از الگوریتمهای BICSIM و DASYN برای همسازی و اصلاح خطای دادهها، دقت و قابلیت اطمینان محصولات را تضمین میکند. کارشناسان حاضر بر ضرورت حمایت مدیران منابع آب از چنین مدلهای بومیسازی شده تأکید داشتند.
عطاءاله ابراهیمی، رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، در سومین سخنرانی به ظرفیتهای آبخیزداری و آبخوانداری در بهرهبرداری از سیلابها پرداخت. او با اشاره به وجود حدود ۱۴ میلیون هکتار اراضی مستعد پخش سیلاب در کشور، بیان کرد که امکان استحصال و نفوذدهی تا هزار مترمکعب آب در هکتار از طریق سامانههای پخش سیلاب وجود دارد. این ظرفیت با تکالیف پیشبینیشده در بند هـ ماده ۳۸ قانون برنامه هفتم توسعه، مبنی بر تحقق پنج درصد از حجم آب استحصالی از طریق فعالیتهای آبخیزداری و آبخوانداری، همسو است.
متخصصان حاضر در نشست با تاکید بر لزوم تحول در نظام حکمرانی آب، گذار از رویکردهای عرضه-محور به حفظ و نگهداشت آب در سطح حوزههای آبخیز را ضروری دانستند. مدیریت یکپارچه از سراب تا پایاب و کاهش تلفات اجزای بیلان آب، به عنوان راهبرد اساسی برای ارتقای بهرهوری منابع آبی مورد توافق قرار گرفت. تلفیق دانش بومی ارزشمند ایران در بهرهبرداری از آب باران با فناوریهای نوین، مسیری است که میتواند سیلاب را از مخاطرهای نابودکننده به فرصتای برای تغذیه آبخوانها و تقویت پایداری اکوسیستمها تبدیل سازد.
پایشهای جدید اقلیمی نشان میدهد که نوسانات حدی در منطقه غرب آسیا رو به افزایش است و پایداری سیستمهای آبخیزداری سنتی به تنهایی پاسخگوی چالشهای آتی نخواهد بود.’ در زیرساختهای دادهمحور و تقویت مشارکت عمومی در مدیریت حوزههای آبخیز، پیششرط هرگونه راهبرد سازگاری موفق است.
نتیجهگیری نهایی متخصصان بر لزوم ارتقای جایگاه آبخیزداری در نظام برنامهریزی ملی تأکید دارد؛ مسیری که نیازمند همگرایی نهادین، بومیسازی فناوری و تقویت فرهنگ آبشناختی در سطح جامعه است.