معمولاً انسان‌ها از بدو تولد بر اساس مفهوم باینری جنسیتی در یکی از دو دسته زن یا مرد قرار می‌گیرند. بااین‌حال، تعداد زیادی از آن‌ها با گذشت زمان در درونی خود می‌یابند که کاملاً زن یا مرد نیستند. هویت آنان در فضایی ابهام‌آلود میان زن‌بودن و مردبودن معلق مانده است. این افراد «نان‌باینری» نامیده می‌شوند. با ما بمانید تا بدانیم نان‌باینری بودن چه معنایی دارد و چگونه باید با این افراد رفتار کرد؟
نان باینری چیست؟
برای درک مفهوم نان‌باینری باید بدانیم که هویت جنسیتی تمام انسان‌ها را نمی‌توان تنها در دو دسته زن و مرد گنجاند. برخی افراد، یعنی نان‌باینری‌ها، هویت، نقش، ویژگی‌ها و صفاتی دارند که میان این دو قرار دارد؛ یعنی هم‌زن و هم‌مرد، یا احتمالاً نه‌زن و نه‌مرد!
🔗 بیشتر بخوانید: اسامی تعدادی از فرآورده های غذایی غیرمجاز اظهار شد_آیندگان
شناخت این افراد از جنسیت خود هم همیشه با ویژگی‌های بیولوژیکی که با آن متولد شده‌اند هم‌سو نیست. با دقت توجه کنید که هویت جنسی و گرایش جنسی دو مقوله کاملاً جدا هستند. افراد غیر‌باینری هم‌مانند سایر انسان‌ها گرایش جنسی دارند و ممکن است विषم‌جنس‌گرا، هم‌جنس‌گرا، دو‌جنس‌گرا یا بی‌جنس‌گرا باشند.
جنسیت کوئیر (Genderqueer)، غیر‌باینری (Non-binary) یا غیردوجانه چتری وسیع برای تعداد زیادی از انواع هویت‌های جنسی است که تنها در دسته زن و مرد نمی‌گنجند. مواردی همچون:
🔗 بیشتر بخوانید: درمان یک میلیون مجروح و 100هزار مصدوم شیمیایی در دوران جنگ_آیندگان
- جندر فلوید یا هویت جنسی شناور؛
- ای‌جندر یا بی‌جنسیت؛
- بای‌جندر یا دوجنسیتی؛
- دمی‌جندر یا نیمه‌جنسیتی (مانند نیمه‌دختر، نیمه‌پسر یا نیمه‌سیال)؛
- پن‌جندر یا همه‌جنسیتی.
شاید فکر کنید مفهوم غیر‌باینری پدیده‌ای نوظهور و ناشی از گرایش سبک زندگی امروزی به مدرنیته و غرب‌گرایی است، اما وجود این افراد در تاریخ تا ۴ قرن قبل از میلاد مسیح ثبت شده است.
تفاوت نان‌باینری‌ها و ترنسجندرها
پس از شناخت معنا‌ی نان‌باینری، اغلب این سوال پیش می‌آید که آیا نان‌باینری همان ترنسجندر است یا خیر. واژه ترنسجندر برای افرادی به کار می‌رود که با کالبد مرد یا زن متولد می‌شوند و بعداً با انجام جراحی تغییر جنسیت، هویت جنسیتی خود را دگرگون می‌کنند. ممکن است زنی در تن مرد باشد یا مردی در تن زن.
🔗 بیشتر بخوانید: تالاسمی؛ همه‌چیز درمورد این اختلال خونی
همه افراد ترنسجندر غیر‌باینری نیستند. اگر فرد جنسیت خود را منحصراً مرد یا زن بداند و هرگز خود را در هر دو دسته نببیند، واژه ترنسجندر برای او به‌کار می‌رود. در حالی که فرد نان‌باینری هر دو جنسیت را در وجود خود احساس می‌کند.
تفاوت هویت و بیان جنسیتی
هویت جنسیتی حس درونی فرد نسبت به جنسیتش است. واژه‌هایی نظیر مرد، زن، نان‌باینری، ای‌جندر و بی‌جندر برای توصیف هویت فرد به‌کار می‌روند. باور کنید یا نه، دامنه انواع هویت‌های جنسی تا بی‌نهایت ادامه دارد.
بیان جنسیتی شامل حرکات، پوشش و حتی نحوه سخن‌گفتن فرد است. وقتی کسی از پوشیدن به سبک زنانه، مردانه یا آندروژین صحبت می‌کند، در واقع بیان جنسیتی خود را آشکار می‌سازد.
بسیاری از ما این را به عنوان اصل پذیرفته‌ایم که اغلب افراد نان‌باینری در جامعه به سمت سبک و استایل آندروژین می‌روند، یعنیلباس و لوازمی که نشان‌دهنده ترکیبی از ویژگی‌های فیزیکی زن و مرد باشند. قطعاً این تصور صحیح نیست. بسیاری از آن‌ها ممکن است بیان جنسیتی مردانه، زنانه یا ترکیبی از این دو داشته باشند.
با توجه به تفاوت این دو مفهوم، نمی‌توان هویت افراد را تنها با نگاه به پوشش و ظاهرشان تشخیص داد. یادتان باشد هویت و بیان جنسی انسان‌ها کاملاً شخصی است و توصیف آن‌ها полностью به خود فرد بستگی دارد.
شناخت جنسیت به مثابه یک طیف
این تصور که جنسیت انسان‌ها همیشه و تحت هر شرایطی در یکی از دو دسته زن یا مرد جای می‌گیرد، نوعی ساختار اجتماعی است که در طول تاریخ برای تفکیک صفات بیولوژیکی زنان و مردان به‌کار رفته است. اما ایده طیف جنسیت هم پیشینه تاریخی دارد و هم در بیولوژی پذیرفته شده است. در تاریخ همیشه افرادی بوده‌اند که جنسیت‌شان در دو مفهوم کلیشه‌ای زن و مرد نمی‌گنجد. وجود این مثال‌های ناسازگار در طول تاریخ، بستر خوبی برای درک تنوع هویت جنسی امروزی فراهم کرده است.
حتی از منظر بیولوژیک، جنسیت بشر لزوماً دوتایی نیست. از هر ۲ هزار نفر یکی با ویژگی‌های «اینترسکسیوال» متولد می‌شود، یعنی فردی که به دلیل ویژگی‌های کروموزومی و آناتومیک بدنش منحصراً زن یا مرد نیست.
ایده دسته‌بندی هویت به دو دسته زن و مرد نادرست نیست، اما ناقص است. تعداد زیادی از افراد با ترکیبی از مؤلفه‌های بیولوژیکی متولد می‌شوند که خارج از محدوده زن یا مردبودن قرار دارد.
چالش‌های افراد نان‌باینری در جامعه
با وجود نفوذ مدرنیته در بافت فرهنگ امروزی کل جهان، تا کنون افراد با هویت‌های جنسیتی متفاوت با تبعیض‌ها و باورهای نادرستی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ بسیاری معتقدند این افراد اصلاً وجود رسمی در جامعه ندارند، بی‌جنسیتی یا چندجنسیتی آن‌ها ناشی از بیماری‌های روانی است یا فقط خواهان توجه‌اند و به سرعت از این مرحله می‌گذرند. در کنار صدمه‌ها و درد ناشی از این تفکرات ناآگاهانه، بسیاری از این افراد با استرس شدید ناشی از موارد زیر مواجه می‌شوند:
- تصمیم‌گیری در مورد آشکار کردن نان‌باینری بودن و افرادی که این موضوع را با آن‌ها در میان می‌گذارند؛
- افزایش آگاهی اطرافیان در مورد هویت غیر‌باینری؛
- مخاطب قرار گرفتن با ضمایر نادرست؛
- احساس نیاز به دفاع از هویت خود یا اثبات آن به جامعه.
افراد نان‌باینری را چگونه مخاطب کنیم؟
اکنون که فهمیدیم نان‌باینری چیست، باید به سوالات جدی‌تر پاسخ دهیم. بهترین راهکار برای به چالش کشیدن کلیشه‌های جنسیتی، استفاده از زبان خنثی و بی‌طرف در مکالمات روزمره است. به‌کارگیری ضمیر یا واژه‌ای که زن یا مرد بودن را القا کند، برای افراد نان‌باینری خشونت مبنای جنسیتی محسوب می‌شود. انسان خطاکار است و تشخیص جنسیت افراد یکی از اشتباهاتی است که ممکن است چندین بار مرتکب شویم. در این حالت معذرت‌خواهی کنید و برای جلوگیری از تکرار این خطا، از زبان جنسیتی بی‌طرفانه استفاده کنید و برای افراد نان‌باینری این واژگان را جایگزین نمایید:
- به جای پسر، دختر، زن و مرد بگویید شخص، فرد، انسان.
- به جای خانم‌ها و آقایان بگویید مردم.
- به جای پسربچه و دختربچه بگویید کودک.
- به جای مادر یا پدر بگویید والد.
- به جای زن یا شوهر بگویید همسر.
مادامی که از این کلمات جایگزین استفاده می‌کنید، کلام شما به هیچ‌وجه برای افراد نان‌باینری آزاردهنده نخواهد بود. قطعاً بهتر است در اولین ملاقات با این افراد از خودشان بپرسید چگونه دوست دارند مخاطب شوند.
چگونه به افراد نان‌باینری احترام بگذاریم و از آن‌ها حمایت کنیم؟
بسیاری از ما با این باور بزرگ شده‌ایم که در جهان تنها دو جنسیت زن و مرد وجود دارد و هر آنچه خارج از این چارچوب باشد برایمان تازه و ناملموس است. لذا ممکن است در اولین مواجهه با افراد کوئیر به همان شکلی که باید محترمانه رفتار نکنیم. در حالی که با توجه به نگاه قضاوت‌گر جامعه به این گروه، بهتر است توجهمان به چند نکته معطوف باشد:
۱. با ذهنی باز بیاموزید
اگر در حال خواندن این مقاله هستید، یعنی شما برای یادگیری در مورد هویت‌های جنسیتی گوناگون آماده هستید. آگاهی، اولین گام برای درک و پذیرش است. تلاش کنید از منابع معتبر مطالعه کنید و تجربه‌های افراد نان‌باینری را بشنوید.
۲. هویتشان را بپذیرید
هنگامی که فردی هویت خود را نان‌باینری اعلام می‌کند، او را باور کنید. از اظهارنظرهایی چون «احتمالا این فقط یک مرحله است» یا «بعداً تغییر می‌کنی» پرهیز کنید. احترام به هویت افراد، نخستین قدم برای شکل‌گیری فضایی امن و حامی است.
۳. به درستی آن‌ها را خطاب کنید
نام و ضمایر مورد نظر فرد را بپذیرید و از آن‌ها استفاده کنید. برخی افراد نان‌باینری نام خود را تغییر می‌دهند؛ پرسیدن نام قبلی یا دلیل تغییر، بی‌احترامی محسوب می‌شود. اگر در مورد ضمایرشان مطمئن نیستید، به طور محترمانه بپرسید یا از ضمایر خنثی مانند «آن‌ها/they» استفاده کنید.
۴. حریم خصوصی آن‌ها را حفظ کنید
هویت جنسیتی یک امر شخصی است. مگر اینکه خودشان در جمعی خاص آن را آشکار کرده باشند، هرگز بدون اجازه در مورد هویتشان با دیگران صحبت نکنید. در بسیاری از جوامع، فاش کردن هویت نان‌باینری می‌تواند افراد را در معرض تبعیض و آسیب قرار دهد.
۵. سوالات نامناسب نپرسید
پرسیدن سوالاتی چون «آیا دختر به دنیا آمدی یا پسر؟»، «چه زمانی فهمیدی که نان‌باینری هستی؟» یا «برنامه‌ات برای آینده چیست؟» نه تنها الزامی نیست، بلکه ممکن است باعث ناراحتی شود. اگر می‌خواهید حامی باشید، بیشتر شنونده باشید تا پرسشگر.
۶. به دیگران آموزش دهید
با به اشتراک‌گذاری منابع معتبر و آگاهی‌بخشی در محیط‌های گوناگون، به درک بهتر جامعه نسبت به هویت‌های نان‌باینری یاری کنید. تشویق دیگران به استفاده از زبان بی‌طرف و فراگیر، گامی موثر برای پذیرش بیشتر است.
۷. از سیاست‌های ضدتبعیض حمایت کنید
حمایت از قوانین و سیاست‌هایی که شرایط زندگی، تحصیل و کار را برای افراد نان‌باینری راحت‌تر می‌کند، گامی مهم در جهت برابری است. این حمایت می‌تواند شامل امضای پتیشن‌ها، مشارکت در کمپین‌های آگاهی‌بخشی، یا همراهی در تغییر قوانین باشد.
۸. مهربان و حامی باشید
هویت جنسیتی یک فرد، معیار خوبی یا بدی او نیست. با افراد نان‌باینری همان‌گونه رفتار کنید که انتظار دارید دیگران با شما کنند: با احترام، مهربانی و بی‌قضاوت. قطعاً در عین حمایت، حریم شخصی آن‌ها را رعایت کنید و از ورود به مرزهای‌شان خودداری کنید.
پرسشنامه خودکاوی هویت جنسی
اکنون که مشخص شد نان‌باینری چیست، به سراغ یک پرسشنامه در مورد هویت جنسی برویم.
هدف از این پرسشنامه یاری به شما برای تفکر عمیق‌تر در مورد هویت جنسی‌تان است.
این پرسشنامه یک ابزار تشخیصی قطعی نیست و تنها خود شما می‌توانید هویت جنسی خود را تعیین کنید. در صورت بروز چالش‌های خاص با روانشناس خود مشورت کنید.
در ادامه برای هر یک از ۱۰ سوال زیر، جواب خود را بر مبنای مقیاس پنج‌گانه انتخاب کنید:
کاملاً مخالف = ۰ امتیاز
مخالف = ۱ امتیاز
نظر ندارم/خنثی = ۲ امتیاز
موافق = ۳ امتیاز
کاملاً موافق = ۴ امتیاز
سپس امتیازهای هر سوال را با هم جمع کنید.
سوالات پرسشنامه خودکاوی هویت جنسی
هویت قابل تعریف:
آیا می‌یابید هویت جنسیتی شما به سادگی در قالب‌های سنتی مرد/زن قابل تعریف نیست؟تناقض با قالب‌های سنتی:
آیا توانسته‌ید که تعابیر جنسیتی استاندارد برای شما مناسب نباشند؟بیان آزاد:
آیا تمایل دارید هویت جنسیتی خود را بدون محدودیت‌های قالب‌های دودویی بیان کنید؟واژگان متنوع:
آیا دوست دارید از واژگان و تعاریف متنوعی برای بیان هویت خود استفاده کنید؟مقاومت در برابر انتظارات:
آیا می‌یابید که انتظارات جامعه در مورد نقش‌های جنسیتی، بر شما تأثیر منفی گذاشته است؟جستجوی نوآورانه:
آیا به ایده کاوش در مورد هویت‌های جنسیتی غیرسنتی علاقه‌مند هستید؟فراتر از دودویی:
آیا خود را به عنوان فردی می‌بینید که از چارچوب‌های دودویی جنسیتی فراتر رفته است؟سیالیت هویت:
آیا معتقدید که هویت جنسیتی یک مفهوم سیال و پویا است که می‌تواند دگرگون شود؟فشارهای اجتماعی:
آیا در مواجهه با انتظارات و فشارهای جامعه نسبت به هویت جنسیتی، احساس محدودیت می‌کنید؟اشتراک‌گذاری تجربه‌ها:
آیا دوست دارید تجربه‌ها و دیدگاه‌های خود در مورد جنسیت را به اشتراک بگذارید و در گفتگوهای مربوط به این موضوع شرکت کنید؟
تفسیر نتایج
۰ تا ۱۵ امتیاز:
احتمالاً هویت شما بیشتر در چارچوب‌های دودویی قرار گیرد. این به معنی نیست که نمی‌توانید با گذشت زمان به تجربه‌های تازه روی بیاورید، بلکه اکنون راحتی بیشتری با تعاریف سنتی دارید.۱۶ تا ۳۰ امتیاز:
به احتمال زیاد شما در حال یک فرآیند کشف هویت هستید؛ جایی که برخی جنبه‌های شخصیت شما از قالب‌های سنتی فاصله دارد و برخی دیگر در آن وجود دارد. این مرحله می‌تواند آغازین برای کاوش‌های عمیق‌تر باشد. برای کاوش این مورد حتماً از همراهی یک روانشناس بهره بگیرید.۳۱ تا ۴۰ امتیاز:
نتایج نشان می‌دهد که تمایل شما به پذیرش و بیان هویت‌های غیردودویی بسیار بالا است. شما ممکن است بخواهید هویت خود را به عنوان نان‌باینری یا خارج از دودویی تعریف کنید. برای کاوش این مورد حتماً از همراهی یک روانشناس بهره بگیرید.
کلام آخر
با تصدیق و پذیرش انواع هویت‌های جنسیتی از جمله شخصیت کوئیر یا غیر‌باینری، فضایی برای ظهور تنوع جنسیتی و آسایش زندگی افرادی فراهم می‌کنیم که با تفاوت‌های بیولوژیکی متولد شده‌اند و به‌اندازه ما سهمی از این جهان دارند. یادتان باشد هر یک از ما نقشی مهم در تضمین امنیت و حمایت از این افراد ایفا می‌کنیم و نگاه ما به آن‌ها تا حد زیادی نگاه اطرافیانمان را شکل می‌دهد.
شما بگویید
شما چه اطلاعات دیگری در مورد شخصیت نان‌باینری دارید؟ اگر تا به حال تجربه تعامل با این گروه از افراد را داشته‌ید، منتظر شنیدن تجربه‌های ارزشمندتان هستیم. شاید بتوانیم در کنار هم تجربه زندگی در این جهان را برای این افراد راحت‌تر کنیم.