هواپیماهای نظامی در میدان نبرد نقش‌های متنوعی ایفا می‌کنند و اغلب می‌توان ماهیت یک هواپیما را از حروف نام‌گذاری یا ظاهری آن تشخیص داد. این نشانه‌ها کارکرد، تجهیزات و تسلیحات را آشکار می‌سازند. اگرچه ارتش‌های جهان از طیف وسیعی از هواپیماهای جنگی بهره می‌برند، اما تعداد محدودی به‌قدر جت‌های جنگنده با مفهوم «نظامی» گره خورده‌اند.
موزه ملی نیروی هوایی ایالات متحده جت‌های جنگنده را این‌گونه تعریف می‌کند: «هواپیماهایی که برای ردیابی و نابودی دیگر هواپیماها و/یا موشک‌ها طراحی شده‌اند» و mampu «مداخله و حمایت هوایی نزدیک» هستند. جت‌های جنگنده برای درگیری با اهداف به‌صورت تند و سریع به کار می‌روند — دونده‌های المپیک دنیای هوانوردی. اگرچه امکان درگیری‌های طولانی در آن‌ها وجود دارد، اما ایده‌آل نیستند چون ظرفیت سوخت برای پروازهای طولانی کافی ندارند. با این حال، برخی می‌توانند مسافت‌های بیشتری را بپیمایند.
🔗 بیشتر بخوانید: شرکت طراحی ماشین ایتال دیزاین به فروش می‌رسد_آیندگان
در ادامه ۱۰ جت جنگنده معرفی می‌شوند که بیشترین برد پروازی را داشته و برای زمان طولانی‌تری می‌توانند در آسمان بمانند.
سریع‌ترین جت جنگنده حال حاضر جهان ساخت کدام کشور است؟
🔗 بیشتر بخوانید: منفعت گیری از سرویس iMessage در ناتینگ فون (2) انگارً چندان ایمن نیست
برد پروازی به چه معناست؟
وقتی در مورد کارایی یک جت صحبت می‌شود، معمولاً به سرعت آن می‌پردازند. اطلاعات زیادی درباره سریع‌ترین جت‌های جهان و جت‌های جنگنده وجود دارد، اما «برد پروازی» چه 뜻을 دارد؟ پاسخ بسیار ساده است.
🔗 بیشتر بخوانید: مدیرعامل و بنیان‌گذار Stability AI از سمت خود استعفا کرد_آیندگان
بر اساس تعریف ناسا، برد یک هواپیما با ضرب سرعت زمینی در حداکثر زمان پرواز محاسبه می‌شود. حداکثر زمان پرواز توسط عواملی نظیر میزان سوخت، نوع موتور و تنظیم دریچه گاز تعیین می‌گردد. در عین حال، سرعت زمینی دقیقاً همان چیزی است که به نظر می‌رسد: سرعتی که هواپیما نسبت به زمین حرکت می‌کند. دانستن این عدد ضروری است چون جهت و شدت باد بر سرعت هواپیما تأثیر می‌گذارد. اگر دو هواپیما با «سرعت» یکسان حرکت کنند، آنچه در مسیر باد پرواز می‌کند به جلو هل داده شده و سرعت زمینی بالاتری کسب می‌کند و هواپیمایی که خلاف جهت باد حرکت می‌کند، با نیروی باد روبرو شده و سرعت زمینی کمتری ثبت می‌کند.
یکی از چالش‌ها در محاسبه «برد پروازی» جت‌های جنگنده، وجود هواپیماهای سوخت‌رسان است که می‌توانند بدون نیاز به فرود جت‌ها، سوخت به آن‌ها منتقل کنند. در دنیای ایده‌آلی با سوخت نامحدود و بدون نیاز به تعمیر، این سوخت‌رسان‌ها می‌توانند برد پروازی یک جت را تقریباً نامحدود کنند. با این حال، محاسبه «حداکثر زمان پرواز» تنها یک باک پر از سوخت را در نظر می‌گیرد. سوخت‌گیری‌های هوایی برد پرواز را افزایش نمی‌دهند، فقط شمارش کیلومتر را بازنشانی می‌کنند.
۱۰- F-16 Fighting Falcon
F-16 Fighting Falcon ساخت لاکهید مارتین یکی از شناخته‌شده‌ترین جت‌های جنگنده معاصر در آسمان است. این هواپیماها سال‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌اند و نقاط قوت و ضعف بسیاری دارند. F-16 Fighting Falcon شاید به اندازه F-15 Eagle و F-14 Tomcat قدرتمند نباشد، اما می‌تواند زمان بیشتری در آسمان بماند.
نیروی هوایی ایالات متحده از سال ۱۹۷۶ تاکنون از F-16 بهره برده است. این جت‌ها در مدل‌های مختلفی چون F-16A و F-16B عرضه می‌شوند. تفاوت اصلی تعداد صندلی‌هاست — F-16A تک‌نشین است، در حالی که F-16B دو خلبان جا دارد. اگرچه F-16 در زمره جت‌های جنگنده طبقه‌بندی می‌شود، می‌تواند نقش‌های گوناگونی ایفا کند. در طول عملیات طوفان صحرا، F-16ها بیشتر به فرودگاه‌ها، تأسیسات نظامی و سایت‌های موشک اسکاد حمله کردند.
برگه اطلاعات رسمی برد پروازی جنگنده F-16 Fighting Falcon را بیش از ۳,۲۰۳ کیلومتر اعلام می‌کند. برای مقایسه، طول کشور ایالات متحده در طولانی‌ترین مسیر مدام ۴,۴۸۰ کیلومتر است. با این حال، نیروی هوایی ایالات متحده از عبارت «برد فرابری» (ferry range) استفاده می‌کند که به مسافتی اشاره دارد که یک هواپیما با حداکثر سوخت و حداقل تجهیزات (شامل بار و مسافر) می‌تواند طی کند. یک F-16 کاملاً مسلح قادر به دستیابی به این برد نخواهد بود، به‌ویژه وقتی با حداکثر سرعت خود در آسمان پرواز کند.
۹- Chengdu J-20 Black Eagle
ممکن است انتظار داشته باشید که برخی اعداد عملکردی یک هواپیما به زیان سایر حوزه‌ها باشد. برای مثال، یک باک پر از سوخت می‌تواند بر سرعت تأثیر منفی بگذارد و فضای مهمات را اشغال کند، در حالی که یک جت با موتورهای قدرتمند امکان فضای کافی برای سوخت زیادی را نداشته باشد. چین راهی برای ساخت جت جنگنده‌ای یافته که می‌تواند با سرعت‌های بالا برای زمان طولانی‌تر از اکثر رقبا پرواز کند.
J-20 Black Eagle یک جت جنگنده پنهان‌کار است که خدمتش در سپتامبر ۲۰۱۷ آغاز شد. این هواپیما نه تنها یکی از سریع‌ترین جت‌های جنگنده جهان است — تنها پایین‌تر از F-22 Raptor و Dassault Mirage 2000 قرار می‌گیرد — بلکه چین می‌تواند J-20 را سریع‌تر از سرعت تولید جت‌های جنگنده توسط سایر کشورها تولید کند. باور رایج بر این است که J-20 Black Eagle نتیجه مهندسی معکوس یک جنگنده F117A Nighthawk ساخت لاکهید مارتین است که در سال ۱۹۹۹ بر فراز صربستان 격落 شد.
برد عملیاتی J-20 Black Eagle حدود ۳,۳۸۱ کیلومتر برآورد شده است. در نگاه اول، این عدد افزایش جزئی نسبت به برد اف-۱۶ فایتینگ فالکون به نظر می‌رسد. با این حال، وزن J-20 تقریباً دو برابر جنگنده آمریکایی است، حتی بدون سوخت یا تسلیحات. از نظر دیگر، J-20 حداکثر سرعتی معادل ۲,۰۸۸ کیلومتر در ساعت دارد، در حالی که F-16 دارای سرعت ۲,۴۰۰ کیلومتر در ساعت است.
۸- PAC JF-17 Thunder
وقتی به پاکستان فکر می‌کنید، احتمالاً عبارت «نیروی هوایی بزرگ» به ذهن‌تان خطور نمی‌کند. نیروی هوایی این کشور نسبتاً کوچک است. پاکستان شاید هواپیماهای بیشتری از مولداوی یا سورینام داشته باشد، اما به اندازه ایالات متحده یا چین هواپیما ندارد. با این حال، کمیت هواپیماها ندرتاً تأثیری بر کیفیت آن‌ها دارد.
جت جنگنده JF-17 Thunder محصول همکاری مجتمع هوانوردی پاکستان (PAC) و شرکت هواپیماسازی چنگدو چین (CAC) است، که اخیراً J-20 Black Eagle را توسعه داده است. پاکستان در سال ۲۰۰۷ آغاز به استقرار JF-17 کرد و در حالی که این جنگنده ستون فقرات نیروی هوایی پاکستان را شکل می‌دهد، JF-17 در نیروهای هوایی میانمار، نیجریه و آذربایجان نیز به کار گرفته شده است.
وب‌سایت رسمی PAC ادعا می‌کند که JF-17 Thunder دارای برد فرابری ۳,۴۶۱ کیلومتر است. JF-17 با وزنی نزدیک به ۷,۹۶۵ کیلوگرم بدون سلاح و سوخت، سبکتر از F-16 و J-20 است، از این رو منطقی است که بتواند طولانی‌تر پرواز کند. با این حال، با حداکثر سرعت تنها ۱,۲۹۰ کیلومتر در ساعت، در مقایسه با سایر جت‌های جنگنده با سرعت حلزون پرواز می‌کند.
۷- Shenyang J-11 Flanker B
تعداد زیادی از هواپیماهای نظامی تنها نسخه‌های با تفاوت جزیی نسبت به پیشین‌ها هستند. برای کشورهای متحد، دریافت فناوری متحدین، از جمله جت‌های نظامی، و بهینه‌سازی آن برای خود با تغییرات جزیی غیرمعمول نیست. چین از همین روش برای بدست آوردن یک جت جنگنده با برد پروازی قابل توجه بهره برده است.
Shenyang J-11 Flanker B+ یک جت جنگنده است که بر پایه جنگنده سوخو Su-27 Flanker، یکی از ترسناک‌ترین جت‌های شوروی در دوران جنگ سرد، ساخته شده است. با این حال، مهندسان و خلبانان چینی تا سال ۱۹۹۲ به این هواپیما دست نیافتند. سه سال بعد، روسیه به چین اجازه داد تا جت‌های Su-27 خود را تولید کند، به‌اختصاص مدل‌های Su-27SK با ارابه‌های فرود تقویت‌شده و رادار متفاوت. این هواپیماها به جت‌های جنگنده J-11 تبدیل شدند که امروزه می‌شناسیم.
اگرچه Su-27 Flanker مسلماً برتر از J-11 Flanker B+ است، نسخه کپی قانونی چین تا به امروز نیز نیرویی است که باید در حساب آورد. برد عملیاتی J-11 نزدیک به ۳,۵۰۹ کیلومتر و حداکثر سرعتی در ۲,۴۸۵ کیلومتر در ساعت دارد. نکته جالب اینجاست که وزن J-11 تقریباً به اندازه Chengdu J-20 است، اما از نظر سرعت، برد و سقف پروازی (بیشترین ارتفاعی که هواپیما می‌تواند با خیال راحت پرواز کرده و کارآمد بماند) از آن بهتر است. در حالی که Shenyang J-11 در چین ساخته می‌شود، اکثر تسلیحات آن از روسیه تأمین می‌گردد.
۶- Gne JH-7 Flounder / FBC-1 Flying Leopard
در حالی که جت‌های جنگنده در انتهای پایین محدوده برد هواپیماهای جنگی فعال قرار دارند، جت‌های بمب‌افکن به سمت طرف مقابل این طیف تمایل دارند. با این حال، پلتفرم‌های هواپیماهای نظامی می‌توانند بیش از یک نقش در میدان نبرد داشته باشند که بر کارکرد آن‌ها تأثیر می‌گذارد. وقتی به یک جت جنگنده قابلیت بمب‌افکنی می‌دهید، برد پروازی بیشتری نیز به آن می‌بخشید.
Xi’an JH-7 Flounder یک جنگنده/بمب‌افکن ترکیبی است که می‌تواند دو سرنشین را جای دهد. اگرچه این هواپیما در چین ساخته شده، بر یک موتور توربوفن بریتانیایی Spey ساخت رولز رویس متکی است. شاید به همین دلیل این هواپیما دو نام مستعار دارد. نام مستعار رسمی «پلنگ پرنده» (Flying Leopard) است، اما در ناتو به جای آن از «Flounder» به معنی ماهی سفره استفاده می‌شود. نسخه‌های صادراتی این هواپیما نام مستعار «پلنگ پرنده» را حفظ کرده‌اند، اما با نام رسمی FBC-1 نام‌گذاری مجدد شده‌اند.
بر اساس گزارش‌ها، هر دو هواپیمای JH-7 و FBC-1 قابلیت‌های یکسانی دارند. حداکثر برد عملیاتی این هواپیما ۳,۶۷۸ کیلومتر و سرعت آن بین ۱,۱۶۳ تا ۱,۷۸۹ کیلومتر در ساعت، بسته به ترجیح خلبانان برای حمل سوخت یا تسلیحات بیشتر، خواهد بود. در مورد تسلیحات، JH-7/FBC-1 می‌تواند تا ۹ تن مهمات از جمله موشک، بمب‌های هدایت‌شونده و بمب‌های پرتابی استاندارد را حمل کند. با وجود اینکه این هواپیماها قادر به انجام ماموریت بمباران هستند، در واقع سبکتر از جت‌های جنگنده صرف همانند Shenyang J-11 Flanker B+ و Chengdu J-20 Black Eagle به نظر می‌رسند که برد پروازی بالای JH-7/FBC-1 را توجیه می‌کند.
۵- Dassault Rafale
Dassault Aviation یک شرکت هوافضای فرانسوی است که در ساخت جت‌های خصوصی و نظامی تخصص دارد. این شرکت یکی از معدود تولیدکنندگانی است که تاکنون هواپیماهای سه‌موتوره جت تولید می‌کند. در بخش محصولات دفاعی داسو، این شرکت یکی از چابک‌ترین جت‌های جنگنده جهان را نیز می‌سازد که دارای برد پروازی چشمگیری است.
Dassault Rafale یک جت جنگنده دو‌موتوره با بال دلتا است که از نظر فنی قادر به ایفای نقش‌های بیش از جنگنده صرف است. این هواپیما می‌تواند به عنوان یک هواپیما شناسایی، یک جت دفاع هوایی و حتی یک پلتفرم سوخت‌گیری عمل کند. برخلاف سایر هواپیماهای نظامی، رافال به جای ساختار استاندارد آلومینیوم و تیتانیومی از مواد کامپوزیت ساخته شده است که باعث می‌شود نسبتاً سبک‌وزن باشد.
اکنون، برد فرابری داسو رافال عدد قابل توجه ۳۶۸۰ کیلومتر است، اما این آمار با برد فرابری‌های سایر جنگنده‌ها متفاوت است. به ادعای وب‌سایت رسمی داسو، این هواپیما آن مسافت را با سه «باک پرتابی» (مخزن سوخت کمکی بیرونی) طی کرده است. وقتی این جنگنده برای نبرد با دو موشک کروز و موشک‌های رزمی و محافظت از خود (MICA) — و سه باک سوخت پرتابی — تجهیز می‌شود، برد موثر داسو رافال به ۱۸۴۰ کیلومتر افت می‌کند. با این حال، رافال یکی از معدود جت‌های جنگنده‌ای است که در طول تمرینات توانسته کارکرد بهتری نسبت به F-22 Raptor داشته یا آن را «ساقط» کند، به همین دلیل احتمالاً درست نیست که آن مخازن سوخت پرتابی اضافی را بیش از حد برجسته کنیم.
۴- KAI KF-16 Fighting Falcon
اگرچه اف-۱۶ فایتینگ فالکون یک جت جنگنده در حد اسطوره است، اما نقاط ضعفی نیز دارد. قطعاً سرعت پرواز آن نسبت به تعداد زیادی از هواپیماهای موجود در این لیست برتری دارد، اما برد پروازی آن در مقایسه با اکثر جنگنده‌های دیگر جایگاه بالایی ندارد. همین موضوع در مورد نسخه کره‌ای این جنگنده صدق می‌کند.
در سال ۱۹۹۱، صنایع هوافضای کره (KAI) مجوز تولید جت‌های جنگنده F-16 خود، به‌اختصاص هواپیماهای F-16 C/D را دریافت کرد. این جنگنده‌ها به آنچه به نام KAI KF-16 Fighting Falcon شناخته می‌شود تبدیل شدند. از نظر ظاهری، این هواپیماها کم و بیش همانند F-16 مهم به نظر می‌رسند، اما اجزای داخلی داستان کاملاً متفاوتی دارند. هر بخش این هواپیما، از موتور گرفته تا تجهیزات جمینگ راداری یک پله بالاتر از F-16 است.
اگرچه طراحی داخلی KF-16 Fighting Falcon یک ارتقای مستقیم نسبت به F-16 مهم است، در مورد کارکرد کلی نمی‌توان همین ادعا را کرد. اگر برد را در نظر بگیرید، KF-16 جنگنده اصلی آمریکایی را پشت سر می‌گذارد، چون نوع کره جنوبی می‌تواند تا ۴,۱۷۶ کیلومتر را طی کند، در حالی که این عدد برای نسخه مهم آمریکایی ۳,۲۰۳ کیلومتر است. با این حال، وقتی از سرعت به میان می‌آید، KF-16 تنها می‌تواند حداکثر سرعت ۱,۳۹۲ کیلومتر در ساعت را مدیریت کند، در حالی که F-16 با سرعت ۲,۴۰۰ کیلومتر در ساعت از آن پیشی می‌گیرد. با این حال، KF-16 نزدیک به ۴۵۰ کیلوگرم سبکتر از F-16 است، اما می‌تواند نزدیک به ۴ تن تجهیزات، سوخت و مهمات بیشتری را حمل کند که در طول ماموریت‌های نظامی یک مزیت است.
۳- Sukhoi Su-27 Flanker
قبلاً از Shenyang J-11 Flanker B+ و برد پروازی دیدنی آن صحبت کردیم. در آن بخش، اشاره شد که این جت جنگنده بر پایه Su-27 Flanker ساخته شده است. اگرچه J-11 قابلیت‌های دوربرد را از سوخو Su-27 به ارث برده، نسخه اصلی آمار حتی چشمگیرتری دارد.
Su-27 Flanker در اصل برای رقابت با هواپیماهای آمریکایی همانند McDonnell Douglas F-15 Eagle و Grumman F-14 Tomcat طراحی شده بود. همانند JH-7 Flounder، ناتو نام مستعار فلنکر را برای Su-27 برگزید. اگرچه Su-27 به عنوان یک جنگنده برتری هوایی در نظر گرفته شده بود، برای همکاری نزدیک با جت‌های Mikoyan MiG-29 Fulcrum ساخته شد. Su-27 Flanker در نهایت پایه و مبنای یک خانواده کامل از جنگنده‌ها، از جمله Shenyang J-11 و سایر جنگنده‌های مدل Su را راه‌اندازی کرد.
برخلاف اکثر هواپیماهای این مقاله، برد Su-27 Flanker در هوا محاسبه شده است. مطابق اسناد نظامی موجود در شبکه یکپارچه‌سازی داده‌های OE (ODIN) — یک منبع اطلاعاتی تجهیزات نظامی در سراسر جهان — برد Su-27 تقریباً ۳,۵۰۹ کیلومتر است. با این حال، منابع دیگر حداکثر برد این جت جنگنده را به ۴,۳۷۴ کیلومتر نزدیک می‌دانند. این منابع مدعی‌اند که Su-27 برد رزمی مؤثری در حدود ۱,۱۹۴ کیلومتر دارد.
۲- Sukhoi Su-57 Felon
هواپیماي Chengdu J-20 Black Eagle تنها جت جنگنده پنهان‌کار جهان در این فهرست نیست. این جنگنده چینی حتی تنها جت جنگنده پنهان‌کار با برد پروازی قابل توجه در جهان نخواهد بود. روسیه هواپیماهای زیادی دارد که اکنون یکی از آن‌ها پیشرفته‌ترین جت جنگنده این کشور است.
Su-57 Felon ساخت سوخو بازمانده اتحاد جماهیر شوروی است. این جت به عنوان جنگنده‌ای برای مدرن‌سازی نیروی هوایی این کشور و با قابلیت پنهان‌کاری در نظر گرفته شده است. گسترش این هواپیما در دهه ۱۹۸۰ آغاز شد و پس از انحلال اتحاد جماهیر شوروی ادامه یافت. در مقایسه با هواپیماهای غربی همانند F-22 Raptor، جنگنده Su-57 چندان پنهان‌کار یا چابک نیست، اما قابلیت‌های تهاجمی هوا به زمین و برد پروازی فوق‌العاده‌ای را ارائه می‌دهد.
با بهره‌گیری مجدد از F-22 Raptor به عنوان یک معیار مقایسه، این جت جنگنده دارای برد فرابری بیشتر از ۲۹۶۰ کیلومتر است. در عین حال، Su-57 به برد فرابری بسیار دیدنی ۴۴۷۴ کیلومتر دست یافته است. با این حال، وقتی برای نبرد مسلح می‌شود، برد جت جنگنده روسی در حالی که با سرعت مادون صوت پرواز کند به ۳۴۷۸ کیلومتر افت می‌کند — این عدد در سرعت فراصوت به ۱۴۹۱ کیلومتر می‌رسد. اکنون بر این باور است که روسیه بین ۴ تا ۱۵ فروند Su-57 عملیاتی دارد، اما ولادیمیر پوتین تصمیم دارد تا قبل از سال ۲۰۲۸ این تعداد را تا ۷۶ فروند افزایش دهد. اینکه آیا این اتفاق می‌افتد یا خیر، با دقت به سرعت تولید و هزینه‌های بالاتر این جت جنگنده در مقایسه با جنگنده‌های دیگر روسیه، چیزی است که باید دید.
۱- McDonnell Douglas F-15 Eagle
برخلاف آنچه از نام آن پیداست، F-16 Fighting Falcon جانشین F-15 نیست. این جت‌ها جایگاه‌های متفاوتی را در نیروی هوایی ایالات متحده و خریداران دیگر این دو پر می‌کنند. F-16 مقرون‌به‌صرفه‌تر است، در حالی که F-15 می‌تواند بیشتر از رقبای خود در آسمان بماند.
McDonnell Douglas F-15 Eagle یک جنگنده تاکتیکی مناسب همه شرایط آب و هوایی است که اولین بار در دهه ۱۹۷۰ معرفی شد. این هواپیما چندین نسخه داشته که از جمله موارد دیگر، تعداد صندلی‌ها را تغییر داده است. نیروی هوایی ایالات متحده ادعا می‌کند که F-15 Eagle مسئول ۳۴ پیروزی از ۳۷ پیروزی رزمی هوا به هوا در طول عملیات طوفان صحرا بوده و مدل «E» نقش حیاتی شکار پرتابگرهای موشک اسکاد در شب را داشته است.
در طول این مقاله، هر هواپیما رکورد برد هواپیمای قبلی را چند کیلومتر، احتمالاً چند صد کیلومتر، در بهترین حالت بهبود بخشیده، اما وقتی از برد پروازی به میان می‌آید، F-15 Eagle برنده واقعی این مقایسه است. برد این جت جنگنده ۵۵۲۰ کیلومتر (بیشتر از ۱۰۰۰ کیلومتر بیشتر از جنگنده دوم در لیست) است. این برد کافی است تا اف-۱۵ طولانی‌ترین مسیر مدام مساحت آمریکا را پیموده و سپس به نقطه آغاز بازگردد. با این حال، همانند Dassault Rafale، این دستاورد بدون مقداری سوخت اضافی امکان‌پذیر نیست. برای دستیابی به این برد فرابری، F-15 به سه مخزن سوخت خارجی و تعداد نامشخصی مخازن سوخت تطبیقی (مخازن اضافی وصل شده به هواپیما) نیاز دارد.
دسته‌بندی مطالب