به گزارش آیندگان فضایی پر از دغدغه و امید در دومین نشست هماندیشی استادان علوم پایه برقرار بود که در پی الاستجابة جمعی بیش از سه هزار استاد دانشگاه به پیام رهبر انقلاب در چهارم آبانماه در پژوهشگاه دانشهای بنیادی برگزار شد؛ موجی از چالشبرانگیزترین سوالات در مورد آینده این رشتهها در فضای سالن و محیطهای مجازی معلق مانده بود.
مشارکتکنندگان در این گردهمایی که ادامهی ملاقات پیشین در پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM) محسوب میشود، جایگاه علوم پایه را نه تنها به عنوان رکن پیشرفت علمی و فناوری، بلکه به مثابه نیازی اجتنابناپذیر برای تبدیل تأکیدهای پیام چهار آبان به برنامههای عملی و راهکارهای اجرایی مورد بررسی قرار دادند.
در چارچوب ارائههای نشست، فعالیتهای علوم پایه در سه عرصه متمایز طبقهبندی گردید پژوهش کاربردی که پاسخی است به نیازها و مسائل مشخص فناورانه؛ پژوهش پایه که بر گسترش نظریهها و توسعه دانش بر مبنای یافتههای موجود متمرکز است؛ و پژوهش بنیادی که در جستوجوی حقایق ناشناخته و بهچالشکشیدن مرزهای دانش گام برمیدارد.
یکی از محوریترین پیشنهادات، تأسیس شورای مستقل و متشکل از استادان دغدغهمند علوم پایه بود که به جای غرق شدن در مباحث تخصصی ذیل، مستقیما بر خود علوم پایه تمرکز کند و پیگیری مسائل این حوزه را بر عهده گیرد؛ شورای پیشنهادی که قرار است با عنوان شورای ارتقاء و تحول علوم پایه و بنیادی فعالیت آغاز کند.
بحثهای بر گردآوری دیدگاههای نخبگان، تدوین پیشنهادهای کارشناسی و ارائه راهکار به نهادهای مسئول در قالب تداوم فعالیت این شورا تأکید داشت؛ در عین حال برخی شرکتکنندگان بر ضرورت روشنشدن مأموریت، جایگاه، اختیارات، سازوکار اجرایی و منابع شورا اصرار ورزیدند تا از ساختاری صرفا نمادین فراتر برود.
پیوند میان پژوهش و نیازهای واقعی کشور در بخش دیدگاههای استادان،اشتغال دانشآموختگان علوم پایه و کاهش انگیزه ورود به برخی رشتهها به عنوان دغدغههای عمیق مطرح شد؛ پیشنهاد ایجاد سازوکاری برای هماهنگی و یکپارچهسازی پژوهشهای کاربردی جهت بهکارگیری ظرفیت علوم پایه در حل مسائل اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی، یکی از راهکارهای عملی ارائهگرفته بود.
استادان حاضر همچنین بر ضرورت حمایت مؤثر از پژوهشهای پایه و بنیادی، تقویت جایگاه علوم پایه در سیاستگذاری و پرهیز از انتقال الگوهای پژوهشی بدون توجه به شرایط و ظرفیتهای داخلی تأکید کردند؛ حمایتهای آموزشی و شغلی از فارغالتحصیلان این رشتهها نیز از میان پیشنهادات بهشمار میرفت.
نشست با بیانیه نهایی بر تداوم جلسات هماندیشی و اختصاص جلسات آینده به موضوعاتی چون ساختارها و نهادسازی لازم، عرصههای تحقیقاتی علوم پایه، حمایت از تحقیقات بنیادی و راهکارهای اجرایی خاتمه یافت؛ دانشگاههای مختلف نیز به عنوان میزبانهای جلسات بعدی معرفی شدند تا مسیر گفتوگوها به تداوم برسد.
شکلگیری این شورا میتواند نقطه عطفی باشد در تبدیل شعارهای به مکانیزمهای ملموس، به شرطی که فراتر از نمادگرایی، مجوز قانونی، بودجهی مشخص و آلية پاسخگویی پیش نهادهای تصمیمگیرنده کسب کند.
پیوستن صدای سه هزار استاد به این فراخوان، نشاندهنده اوجگیری تقاضای عمومی برای عدالت علمی است که اکنون در انتظار اراده سیاسی برای نهادینه شدن در ساختارهای قدرتی است.