به گزارش آیندگان محمدتقی فهیم منتقد سینما و سریال در گفتگو با خبرنگار مهر به بررسی وضعیت تولیدات نمایشی و رواج صحنههای وایرالی در پلتفرمهای خانگی پرداخت. او وضعیت فعلی را به آشفتهبازاری تشبیه کرد که در آن حتی متولی اصلی نظارت و صدور مجوز نیز مشخص نیست و حقوق مخاطب که اشتراک پلتفرم را خریداری میکند نادیده گرفته شده است. فهیم تأکید کرد که مخاطب نمیداند با چه ضوابطی روبهرو است و چه محتوایی باید انتظار تماشای آن را داشته باشد.
این منتقد سینما با اشاره به سریال یل و سکانس آغوش در آن بیان کرد زمینههای عاطفی و رمانتیک باید متناسب با گونه و پیرنگ اثر طراحی شوند. اگر سریالی با رویکرد اکشن و ماجرایی ساخته شده، اضافه کردن صحنهای مانند آغوش نقشی در پیشبرد داستان و ایجاد فضای مورد نیاز مخاطب ندارد. به نظر من چنین صحنههایی در این آثار ضرورت دراماتیک ندارند و بیشتر نشاندهنده آن است که برخی تولیدکنندگان به جای رفتن به سمت فیلمنامههای چکشکاریشده و مبتنی بر تحقیق، سادهترین راه را برای جلب توجه انتخاب میکنند.
فهیم احتمال استفاده تبلیغاتی از حواشی چنین صحنهها را قوی دانست و گفت به نظرم این احتمال وجود دارد که برخی سازندگان از ابتدا چنین صحنههایی را با هدف وایرال شدن در نظر بگیرند تا بعدا با ایجاد حاشیه و حتی توقیف اثر، دوباره بر سر زبانها بیندازند. درباره سریال یل نیز برخی چنین تصوری دارند چون این اتفاق میتواند تمهیدی تبلیغاتی باشد یعنی مدتی اثر متوقف شود و همین مسئله به دیده شدن بیشتر آن کمک کند.
وی در خصوص عملکرد ساترا توضیح داد اگر ساترا از ابتدا با چنین صحنهای موافقت کرده و مجوز داده است، باید پای تصمیم خود بایستد و حتی از آن دفاع کند اما اگر اصلاحیهای صادر شده و سازندگان آن را اعمال نکردهاند، باید مشخص شود چرا چنین اتفاقی افتاده است. فهیم با انتقاد از توجیه هنری برخی از این صحنهها افزود صرفا اینکه یک اتفاق کمتر دیدهشده در یک اثر نمایشی به تصویر کشیده شود، به معنای خلق ارزش هنری نیست. باورپذیری باید در چارچوب گونه و جهان داستانی اثر شکل بگیرد، نه با صحنههای دمدستی.
این منتقد با اشاره به تجربه سینمای ایران در دهه ۶۰ خاطرنشان کرد بسیاری از آثار ماندگار در دورهای ساخته شدند که محدودیتها در نمایش روابط عاطفی بیشتر بود، اما آثار باورپذیرتری خلق شد. بنابراین نمیتوان گفت افزایش چنین صحنهها لزوما به افزایش کیفیت هنری یا باورپذیری منجر میشود. هنر در انتخاب و طراحی درست موقعیتهاست و خط قرمز نباید بهانهای برای استفاده ابزاری و جاذبه تبلیغاتی شود.
فهیم با تأکید بر اینکه فیلم و سریال باید تصویری از جامعه زمانه خود ارائه دهند، گفت اثری که امروز ساخته میشود باید بتواند چند سال بعد نیز بیانگر بخشی از زندگی و مناسبات اجتماعی مردم در این دوره باشد. اگر قرار است رابطه مادر و فرزند یا دیگر روابط عاطفی نمایش داده شود، سازندگان باید راهکار هنرمندانهای برای تصویر کردن آن بیابند. نمیتوان از یک سو مدعی ساخت اثری باورپذیر بود و از سوی دیگر برای جلب توجه، صرفا به سراغ شکستن تابوها رفت. اینجا مسئله از حوزه هنر خارج شده و به عرصه تجارت و کسب درآمد به هر شکل ممکن نزدیک میشود.
در بخش دیگری از گفتگو فهیم به کیفیت کلی سریال یل و نسبت آن با فضای تاریخی روایتشده پرداخت شروع سریال خوب بود و قسمتهای اول و دوم کشش مناسبی داشتند، اما بعد از آن اثر به روال معمول برخی سریالها دچار افت شد و با اضافه شدن بخشهایی که ضرورت چندانی در روایت نداشتند، از نفس افتاد. به همین دلیل این احتمال را میدهم که سازندگان از ابتدا صحنه جنجالی را بهعنوان امکانی برای زمانی که سریال با افت مخاطب مواجه میشود، در نظر گرفته باشند.
وی با اشاره به ضعفهای تاریخی و اجتماعی سریال تصریح کرد اگر قرار باشد این مجموعه را با روند واقعی تحولات جامعه ایران مقایسه کنیم، ضعفهای اساسی در بازنمایی مناسبات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آن دوره دیده میشود. جامعه ایران در آن سالها، بهویژه در مناطق روستایی، با محرومیتهای گستردهای روبهرو بود. بسیاری از روستاها از امکانات اولیهای مانند آب، برق، جاده و دسترسی به وسایل نقلیه محروم بودند. به ویژه که فقط در شهرهای بزرگ سینما وجود داشت و روستاها با محرومیتهای فراوانی روبرو بودند که اصلا امکانی برای نمایش فیلم نداشتند. در چنین شرایطی نمیتوان بدون توجه به این واقعیتها، تصویری از زندگی اجتماعی آن دوره ارائه کرد و بعد برای باورپذیر جلوه دادن یک رابطه عاطفی، به سراغ توجیهات دیگری رفت.
این منتقد سینما در پایان با تأکید بر حقوق مخاطبان شبکه نمایش خانگی گفت مخاطب برای تماشای یک سریال اشتراک میخرد و هزینه میکند، پس سازندگان و پلتفرمها نباید به شکلی رفتار کنند که مخاطب در میانه پخش، به دلیل حاشیهها و مسائل قانونی از تماشای ادامه اثر محروم شود. نمیتوان مخاطب را چند هفته منتظر نگه داشت و در این فاصله، بدون پاسخگویی روشن، او را از حقی که برای آن هزینه کرده است، محروم کرد.