به گزارش آیندگان، آزیتا نبیزاده در خصوص میزان تجویز آنتیبیوتیک در ایران هشدار داد و اعلام کرد که در حال حاضر ۴۰ درصد نسخههای پزشکی در کشور شامل آنتیبیوتیک میباشند. این رقم همچنان بالاتر از استاندارد پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت است که حداکثر ۳۰ درصد را برای تجویز این داروها توصیه میکند.
روند کاهش مثبت اما ناکافی
نبیزاده، سرپرست گروه بررسی فناوری سلامت و مطالعات مدیریتی و اقتصادی سازمان غذا و دارو، اشاره کرد که در سالهای گذشته میزان تجویز آنتیبیوتیک در نسخ حدود ۵۰ درصد بوده است. با تلاشهای سازمان غذا و دارو و معاونتهای غذای و دارویی سراسری، این نرخ به ۴۰ درصد کاهش یافته است؛ با این حال، فاصله با استاندارد بینالمللی همچنان وجود دارد.
🔗 بیشتر بخوانید: بیشترین قربانیان تصادفات جادهای در زیر ۲۰ سالگی
خطر مقاومت آنتیبیوتیک و نقش رسانهها
وی با تأکید بر نقش حیاتی رسانهها در فرهنگسازی، از عوارض مصرف خودسرانه و نادرست آنتیبیوتیکها خبر داد. نبیزاده هشدار داد که آنتیبیوتیکهای مؤثر در حال از بین رفتن هستند و اگر مصرف هوشمندانه و منطقی این داروهای حیاتی مدیریت نشود، انسانیت به دورهای برمیگردد که عفونتها و جراحتهای جزئی مجدداً因為 عدم داروی موثر، смерتی میشوند.
امیدها به سالهای آینده معطوف است تا با ادامه تلاشها و آگاهیبخشی، شاهد مصرف منطقیتر آنتیبیوتیکها در نظام پزشکی کشور باشیم.
آخرین مطالب
🔗 بیشتر بخوانید: کاندوم زنانه؛ انواع، مزایا، معایب و روش استفاده_آیندگان
استراتژیهای ملی برای کنترل مصرف آنتیبیوتیک
سازمان غذا و دارو در راستای دستیابی به اهداف سازمان جهانی بهداشت، برنامههای جامعای را برای کاهش تجویز غیرضروری آنتیبیوتیک تدوین و اجرا کرده است. این برنامهها شامل نظارت بر روی تجویزهای پزشکان، الزام به انجام تستهای حساسیت میکروبی قبل از تجویز آنتیبیوتیکهای طیف وسیع، و محدودیتهای سختگیرانهتر در فروش آزاد این داروها در داروخانهها میشود. همچنین، سامانههای الکترونیکی نسخهنویسی بهروزرسانی شدهاند تا الگوهای تجویز غیرمعمول را بهصورت خودکار شناسایی و گزارش دهند.
آموزش و تقویت دانش کادرهای درمانی
یکی از ارکان اصلی استراتژی ملی، تدوین و اجرای بستههای آموزشی مداوم برای پزشکان، دندانپزشکان، داروسازان و پرستاران است. این دورهها بر روی پروتکلهای بهروز درمان عفونتهای رایج، تشخیص تفریقی بین عفونتهای ویروسی و باکتریایی، و اصول مدیریت بیمار بدون نیاز به آنتیبیوتیک متمرکز هستند. هدف نهایی، تغییر فرهنگ تجویز از حالت «پیشگیریمحور و ترسمحور» به حالت «شواهدمحور و بیمارمحور» است.
🔗 بیشتر بخوانید: نزدیک به ۵ هزار نفر در آزمون دانشنامه تخصصی و فوقتخصصی پزشکی شرکت کردند
نقش حیاتی آزمایشگاهها و تشخیص دقیق
توسعه زیرساختهای آزمایشگاهی در سراسر کشور، بهویژه در مناطق کمامکان، اولویت دیگر سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت است. دسترسی آسان و سریع به نتایج کشت و حساسیت، به پزشکان امکان میدهد تا بهجای آنتیبیوتیکهای طیف وسیع که فشار انتخاب باکتریها را افزایش میدهند، داروهای طیف باریک و هدفمند تجویز کنند. این اقدام نه تنها اثربخشی درمان را بالا میبرد، بلکه از بروز عوارض جانبی و هزینههای اضافی برای بیمار و نظام بهداشت جلوگیری میکند.
مقاومت آنتیبیوتیک: تهدیدی فرامرزی
ظهور باکتریهای چندمقاوم (MDR) و باکتریهای با مقاومت گسترده (XDR) در بیمارستانهای ایران، ناقوس خطر را برای جامعه پزشکی به صدا در آورده است. عفونتهای ناشی از این سوچها، گزینههای درمانی را به شدت محدود کرده و نرخ مرارت و مرگومیر را بهشدت افزایش میدهند. گزارشهای شبکه ملی نظارت بر مقاومت آنتیبیوتیک نشان میدهد که مقاومت در برابر کارباپنمها و کولینها، داروهای آخرین خط دفاع، در حال افزایش است. این روند در صورت ادامهیافتن، میتواند بسیاری از پیشرفتهای پزشکی مدرن، از جمله جراحتهای پیچیده، انتقال اعضا، و شیمیدرمانی را غیرممکن سازد.
مسئولیت مشترک: مردم، پزشکان و سیاستگذاران
مبارزه با مقاومت آنتیبیوتیک نیازمند همافزایی تمام بخشهای جامعه است. مردم باید از درخواست آنتیبیوتیک برای عفونتهای ویروسی مانند سرما، آنفولانزا و اکثر موارد عفونتهای گلو و سینوس پرهیز کنند و به دستور پزشک در تکمیل دوره درمان پایبند باشند. پزشکان موظفند بر اساس دستورالعملهای ملی و بینالمللی تجویز کنند و از نسخهنویسی دفاعی خودداری نمایند. سیاستگذاران نیز باید با تخصیص بودجه، تقویت نظارت، و حمایت از تحقیق و توسعه آنتیبیوتیکهای نوین، بستر لازم برای کنترل این بحران را فراهم آورند.
آیندهنگری و امید به تغییر
آزیتا نبیزاده در پایان سخنان خود با ابراز امیدواری به آینده، بر ضرورت ادامه تلاشهای مشترک تأکید کرد. او گفت: «ما در یک نقطه عطف تاریخی قرار داریم. انتخابهای امروز ما در تجویز و مصرف آنتیبیوتیک، سرنوشت درمان عفونتها برای نسلهای آینده را تعیین میکند. با هوشمندی، آگاهی و همکاری، میتوانیم این داروهای معجزهآسا را برای بشر حفظ کنیم.» آیندگان به پوشش اخبار و گزارشهای مربوط به این چالش حیاتی و اقدامات ملی برای مقابله با آن ادامه خواهد داد.
اقدامات قانونی و نظارتی در فروش دارو
سازمان غذا و دارو با همکاری قوه قضاییه و نیروی انتظامی، طرحهای گستردهای برای مقابله با فروش غیرمجاز آنتیبیوتیکها بدون نسخه پزشکی آغاز کرده است. بازرسیهای ناگهانه از داروخانهها، شناسایی و توقیف فروشگاههای اینترنتی غیرمجاز، و پیگیری قضایی متخلفان از جمله این اقدامات است. همچنین، طرح «نسخه الکترونیک ملی» بهصورت کامل در سراسر کشور پیادهسازی شده تا ردیابی الگوهای تجویز و مصرف آنتیبیوتیکها بهصورت لحظهای امکانپذیر شود. این سامانه امکان هشداردهی خودکار را در صورت تجویز تکراری، تداخل دارویی، یا استفاده از آنتیبیوتیکهای محدود شده بدون مجوز لجنة عفونت بیمارستان را فراهم آورده است.
محدودیتهای تجویز برای آنتیبیوتیکهای خط آخر
دستورالعملهای جدید سازمان غذا و دارو، تجویز آنتیبیوتیکهای حیاتی مانند کارباپنمها، پولیمیکسینها، و تایگسیسکلین را مشروط به تایید لجنة عفونت بیمارستان و ثبت در سامانه ملی نموده است. این محدودیتها مانع از مصرف بیرویه این داروهای استراتژیک شده و عمر مفید آنها را برای بیماران واقعی نیازمند افزایش میدهد. همزمان، لیست آنتیبیوتیکهای مجاز برای تجویز در سطح مراقبتهای اولیه بهداشت و درمان (پزشکان خانواده و مشاوره) بازبینی و محدودتر شده است.
سرمایهگذاری بر تحقیق و توسعه آنتیبیوتیکهای نوین
با توجه به خستگی لولهخط کشف آنتیبیوتیکهای جدید در سطح جهان، ایران برنامههای حمایتی برای محققان و شرکتهای دانشبنیان داخلی را تدوین کرده است. اعطای تسهیلات بانکی با بهره پایین، اولویت در ثبت پتنت و مجوز فروش، و خرید تضمینی داروهای نوین باکتریکش توسط وزارت بهداشت، از محفزهای پیشبینی شده است. هدف، توسعه آنتیبیوتیکهای با مکانیزمهای عملکردی جدید که بتوانند مقاومتهای موجود را غلبه کنند، یا جایگزینهای غیرآنتیبیوتیکی مانند باکتریوفاژها، پپتیدهای آنتیمیکروبی، و درمانهای ایمونوتراپی است.
همکاریهای بینالمللی و تعهدات جهانی
ایران بهعنوان عضو فعال سازمان جهانی بهداشت، در اجرای «برنامه عمل جهانی بر مقاومت آنتیمیکروبی» (GAP-AMR) تعهدات جدی دارد. این برنامه بر پایه رویکرد «یک سلامت» (One Health) استوار است که یکپارچگی سلامت انسان، حیوانات، و محیط زیست را تأکید میکند. در این راستا، نظارت بر مصرف آنتیبیوتیک در صنعت دامپروری، آبزیپروری، و کشاورزی تشدید شده و استفاده از آنتیبیوتیکها بهعنوان عامل رشد در خوراک حیوانات ممنوع گردیده است. مدیریت فاضلاب داروسازیها و بیمارستانها برای جلوگیری از ورود باقیمانده آنتیبیوتیکها به محیط زیست و ایجاد فشار انتخاب بر باکتریهای محیطی، اولویت دیگر در همکاریهای بین-sectional است.
شاخصهای نظارت و ارزیابی سالانه
برای سنجش اثربخشی سیاستها، مجموعهای از شاخصهای کمی و کیفی بهصورت سالانه رصد و گزارش میشوند. مهمترین این شاخصها عبارتند از: درصد نسخههای حاوی آنتیبیوتیک (هدف: رسیدن به زیر ۳۰ درصد تا سال ۱۴۱۰)، مصرف آنتیبیوتیک بر حسب DDD (دوز تعریفشده روزانه) بر روی هزار نفر جمعیت، نرخ مقاومت باکتریهای کلیدی در برابر آنتیبیوتیکهای خط اول و خط آخر، و درصد بیمارستانهای دارای لجنة عفونت فعال و پروتکلهای تجویز بهروز. نتایج این ارزیابیها پایه اصلاح سیاستها و تخصیص منابع برای سالهای آتی خواهد بود.
فراخوان نهایی به جامعه
حفظ اثربخشی آنتیبیوتیکها، امانت مشترک همه ماست. هر قرص آنتیبیوتیک که بیدلیل مصرف میشود، سهمی در تسریع بروز باکتریهای سوپر مقاوم دارد و جان انسانهای دیگر را در خطر میاندازد. آیندگان از تمام شهروندان، کادرهای پزشکی، و مدیران نظام بهداشت میخواهد که در این مبارزه ملی، نقش خود را با آگاهی و مسئولیت ایفا کنند. تنها با همافزایی و تداوم، میتوانیم از این ثروت بیبدیل پزشکی برای نسلهای آینده پاسداری کنیم و از بازگشت به عصر پیش از آنتیبیوتیک، جایی که یک عفونت ساده میتواند مرگبار باشد، جلوگیری نماییم.
