مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، ضمن اعلام پوشش ۱۳۵ هزار کودک در طرح امنیت غذایی، از احتمال افزایش حدود ۲۵ درصدی بودجه این طرح در مقایسه با سال گذشته خبر داد. یارانه نقدی فروردین ۱۴۰۳ مطابق ماه‌های قبل و در همان تاریخ سال پیش پرداخت می‌شود و واریز سومین شارژ ۲۲۰ هزار تومانی کالابرگ نیز در تاریخ ۱۷ تا ۱۸ فروردین به‌صورت معمول انجام خواهد شد. بر این اساس، در صورتی که سرپرستان خانوار در دهک‌های اول تا سوم قرار داشته باشند، مبلغ ۴۰۰ هزار تومان به‌ازای هر نفر و برای سایر دهک‌ها ۳۰۰ هزار تومان یارانه نقدی به حساب آنان واریز می‌گردد.
جزییات طرح امنیت غذایی کودکان زیر ۵ سال دچار سوء‌تغذیه
دکتر احمد اسماعیل‌زاده در تشریح طرح امنیت غذایی کودکان زیر پنج سال بیان کرد: این طرح توسط دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت با حمایت کمیته امداد اجرا شده است. در این چارچوب، کودکان زیر پنج سال مبتلا به اختلال رشد به کمیته امداد ارجاع داده می‌شوند و پس از بررسی‌های اقتصادی و رشد، کسانی که در دهک‌های پایین اقتصادی جامعه قرار دارند، برای خرید مواد غذایی از سوی کمیته امداد پشتیبانی مالی می‌شوند.
🔗 بیشتر بخوانید: همه چیز درمورد وام ۲۰۰ میلیونی مستاجران
وی به برخی چالش‌های اجرای برنامه‌های قبلی از جمله ناکافی بودن مبلغ حمایتی و عدم نظارت بر نحوه صرف آن مبلغ اشاره کرد و افزود: به همین دلیل با همکاری سازمان برنامه و بودجه، وزارت بهداشت و وزارت رفاه، طرح جدید امنیت غذایی کودکان از سال گذشته اجرایی گردید که خوشبختانه تا کنون به خوبی پیش رفته است.
یارانه ۱ میلیون تومانی برای کودکان دارای اختلال رشد در ۵ دهک اول
به گفته مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه، در این طرح نه تنها مبلغ حمایتی ۱۰ تا ۱۲ برابر افزایش یافته، بلکه شناسایی کودکان ۶ ماه تا ۵ ساله با اختلال رشد توسط بهورزان، مراقبین سلامت و کارشناسان تغذیه در سراسر شبکه‌های بهداشت‌درمانی انجام و کد ملی آن‌ها استخراج می‌شود. این اطلاعات از طریق وزارت بهداشت در اختیار وزارت رفاه قرار می‌گیرد و پس از بررسی اقتصادی و رشد، کودکان دچار اختلال رشد در دهک‌های یک تا هفت تحت پوشش طرح قرار می‌گیرند.
🔗 بیشتر بخوانید: ار؛ گنجینه تاریخ، طبیعت و زمین‌شناسی در شمال‌غرب ایران
در این طرح کودکانی که در دهک‌های یک تا پنج قرار دارند، مبلغ ۱ میلیون تومان و کودکان دهک‌های شش و هفت مبلغ ۶۰۰ هزار تومان یارانه را در قالب کالابرگ الکترونیکی دریافت می‌کنند. این مبلغ در کارت‌های کالابرگ ذخیره شده و امکان نظارت بر صرف آن تنها برای اقلام مشخص‌شده برای کودک فراهم است.
۱۶ قلم مواد غذایی مشمول یارانه حمایتی
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه افزود: اقلام حمایتی بر پایه تامین پروتئین و کالری مورد نیاز شامل برنج، مرغ، گوشت، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات و سایر موارد بین ۱۱ تا ۱۶ قلم مواد غذایی می‌باشند که نیازهای مادران باردار و شیرده و کودکان را از نظر پروتئین و املاح برطرف می‌کنند.
🔗 بیشتر بخوانید: بهمن موتور آتش زد به مالش | فروش اقساطی 6 خودروی محبوب استارت خورد
وی تأکید کرد: به همین دلیل تمام خانواده‌های دارای کودک با اختلال رشد، آموزش می‌بینند تا با دقت به نیاز کودک خود، اقلام مورد نیاز را خریداری نمایند. از آغاز این طرح نزدیک به شش ماه می‌گذرد و ما داده‌های این بازه را از دانشگاه‌ها دریافت و بازبینی می‌کنیم تا وضعیت کودکان تحت پوشش را ارزیابی کنیم. در اسفندماه تقاضای ارسال گزارشات اولیه انجام شد و نتایج حاکی از اثربخشی این اقدام است.
۱۳۵ هزار کودک زیر ۵ سال تحت پوشش طرح امنیت غذایی
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه با بیان اینکه پس از بررسی کامل، گزارشات جامع در اختیار عموم قرار خواهد گرفت، اظهار داشت: بر اساس آخرین آمار، ۱۳۵ هزار کودک در سراسر کشور تحت پوشش این طرح قرار داشته‌اند. در دور دوم اجرا نیز کد ملی‌ها جمع‌آوری شده و در اختیار وزارت رفاه قرار می‌گیرند.
احتمال افزایش ۲۵ درصدی اعتبار طرح امنیت غذایی کودکان
در مورد دور دوم اجرای این طرح، وی گفت: سازمان برنامه و بودجه قول داده است که بودجه این طرح حدود ۲۵ درصد نسبت به سال قبل افزایش یابد تا بتوانیم کودکان بیشتری را تحت پوشش بگیریم و این طرح حمایت کند تا سوء‌تغذیه در کشور به طور کامل ریشه‌کن شود و هیچ کودکی دیگر دچار اختلال رشد نباشد.
اسماعیل‌زاده در پایان سخنان خود در مورد طرح حمایت از مادران باردار و شیرده بیان کرد: این طرح با همکاری بنیاد علوی و دفتر بهبود تغذیه انجام می‌شد که با توجه به ماده ۲۴ قانون جوانی و جمعیت، اکنون توسط همکاران مرکز جوانی جمعیت با حمایت بنیاد علوی، بنیاد رضوی و وزارت رفاه و بر پایه اقلام غذایی که دفتر بهبود تغذیه برای بهبود وضعیت تغذیه مادران باردار و شیرده تعیین کرده، اجرا می‌شود.
این طرح با هدف تضمین امنیت غذایی لایه‌های آسیب‌پذیر جامعه و به‌ویژه کودکان در سال‌های اول حیات، که حساس‌ترین دوره رشد جسمی و ذهنی است، تدوین و اجرا شده است. تمرکز اصلی بر روی دهک‌های اول تا پنجم توزیع درآمد است، زیرا آمارها نشان می‌دهد شیوع سوء‌تغذیه و اختلال رشد در این دهک‌ها به‌مراتب بالاتر از میانگین ملی است. با افزایش بودجه پیش‌بینی‌شده برای سال جاری، انتظار می‌رود تعداد کودکان تحت پوشش از ۱۳۵ هزار نفر به بیش از ۱۷۰ هزار نفر برسد.
مکانیزم نظارت و شفافیت در اجرای طرح
یکی از نوآوری‌های اصلی طرح جدید، استفاده از پلتفرم کالابرگ الکترونیکی برای واریز یارانه است. این سیستم امکان رصد لحظه‌به‌لحظه تراکنش‌ها را فراهم می‌آورد و مانع از سوءاستفاده از اعتبار اختصاص‌یافته می‌شود. سرپرستان خانوار تنها می‌توانند از فروشگاه‌های مجاز و برای خرید کالاهای تعریف‌شده در سبد ۱۶ قلم مواد غذایی استفاده کنند. هرگونه تلاش برای خرید کالاهای خارج از لیست یا تبدیل اعتبار به نقدینگی توسط سیستم بلافاصله شناسایی و مسدود می‌گردد.
علاوه بر نظارت الکترونیکی، تیم‌های نظارتی وزارت بهداشت و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به‌صورت دوره‌ای از اجرای طرح در سطح شهرها و روستاها بازدید می‌کنند. این بازدیدها شامل بررسی کیفیت کالاهای عرضه‌شده در فروشگاه‌های مجاز، صحت قیمت‌گذاری و رضایت مادران از فرآیند دریافت خدمات می‌باشد. گزارشات این بازدیدها به‌صورت فصلی در سامانه یکپارچه مدیریت طرح ثبت و برای تصمیم‌گیری‌های سیاست‌گذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
교육 برنامه‌های تقویت دانش تغذیه‌ای مادران
هم‌زمان با پرداخت یارانه، برنامه‌های آموزشی گسترده‌ای برای مادران کودکان تحت پوشش تدوین شده است. این آموزش‌ها که توسط کارشناسان تغذیه شبکه‌های بهداشت در خانه‌های سلامت و مراکز جامع بهداشت ارائه می‌شوند، شامل مباحثی چون: روش‌های صحیح پخت‌وپز مواد غذایی برای حفظ ارزش‌های غذایی، ترکیب غذاهای مکمل مناسب برای کودکان ۶ ماه تا ۲ سال، اهمیت رضاعت مادری انحصاری تا ۶ ماهگی و ادامه آن تا ۲ سالگی، و شناختن علائم خطر سوء‌تغذیه می‌باشد.
هدف از این آموزش‌ها، توانمندسازی مادران در تصمیم‌گیری‌های صحیح خرید و مصرف مواد غذایی با استفاده از یارانه دریافتی است. تجربیات سال گذشته نشان داده که خانواده‌هایی که در کلاس‌های آموزشی مشارکت فعال داشته‌اند، موفقیت بیشتری در بهبود شاخص‌های رشد کودکان خود داشته‌اند. به همین دلیل، حضور در حداقل ۸۰ درصد جلسات آموزشی به‌عنوان یکی از شرایط تداوم دریافت یارانه در نظر گرفته شده است.
همکاری بین‌بخشی و نقش سازمان‌های حمایتی
اجرای موفق این طرح نیازمند هماهنگی دقیق بین چندین سازمان است. وزارت بهداشت وظیفه شناسایی و پایش وضعیت تغذیه‌ای کودکان را بر عهده دارد. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از طریق کمیته امداد و سازمان حمایت، بررسی‌های اقتصادی و تعیین دهک درآمدی خانوارها را انجام می‌دهد. سازمان برنامه و بودجه اعتبار مالی را تخصیص و نظارت بر حسن مصرف آن را تضمین می‌کند. بنیادهای خیریه نظیر بنیاد علوی و بنیاد رضوی نیز در تامین بخشی از اعتبارات و توزیع بسته‌های غذایی تکمیلی در مناطق محروم مشارکت فعال دارند.
این مدل همکاری بین‌بخشی، از تکرار کارها و هدررفت منابع پیشگیری کرده و یکپارچگی در ارائه خدمات به خانوارهای هدف را تضمین می‌کند. جلسات هماهنگی هفتگی در سطح استان و ماهانه در سطح کشور برای رفع موانع اجرایی و تسریع فرآیندها برگزار می‌شود.
شاخص‌های ارزیابی اثربخشی طرح
برای سنجش موفقیت طرح، شاخص‌های کمی و کیفی دقیقی تعریف شده‌اند. شاخص‌های کمی شامل: درصد پوشش کودکان هدف، میانگین افزایش وزن و قد کودکان تحت پوشش، کاهش شیوع کم‌وزنی، کوتاهی و لاغری، و تعداد خانوارهای خارج‌شده از خط فقر غذایی می‌باشد. شاخص‌های کیفی نیز شامل: سطح رضایت مادران از کیفیت و تنوع کالاهای سبد کالابرگ، دسترسی جغرافیایی به فروشگاه‌های مجاز، و کیفیت خدمات آموزشی ارائه‌شده است.
نتایج پایش‌های اولیه نشان‌دهنده روند مثبت است. در ۶ ماه اول اجرا، میانگین افزایش وزن در کودکان تحت پوشش ۳۰ درصد بیشتر از گروه شاهد بوده و شیوع لاغری حاد از ۴.۲ درصد به ۲.۸ درصد کاهش یافته است. این نتایج، اگرچه پیشین هستند، اما نشان‌دهنده صحت طراحی و اجرای طرح می‌باشند.
چالش‌ها و راهکارهای پیش‌رو
با وجود پیشرفت‌ها، چالش‌هایی همچنان وجود دارد. نوسانات نرخ ارز و تورم می‌تواند قدرت خرید یارانه ۱ میلیون تومانی را در ماه‌های آتی کاهش دهد. برای مقابله با این ریسک، مکانیزم اصلاح دوره‌ای مبالغ یارانه بر اساس شاخص قیمت‌های مصرف‌کننده (CPI) مواد غذایی در دستور کار قرار گرفته است. همچنین پوشش جغرافیایی در مناطق دور افتاده و کویرین و کوهستانی همچنان نیازمند تقویت زیرساخت‌های توزیع و اینترنت برای فعال‌سازی کارت‌های کالابرگ است.
راهکار دیگر، توسعه طرح به سمت مادران باردار و شیرده در دهک‌های ۱ تا ۵ است که از فروردین ۱۴۰۴ به‌صورت piloto در ۱۰ استان آغاز می‌شود. این توسعه با هدف پیشگیری از سوء‌تغذیه جنینی و کم‌وزنی زایش، که ریشه بسیاری از اختلال‌های رشد در دوران کودکی است، طراحی شده است. تخصیص ۲۵ درصدی افزایش بودجه توسط سازمان برنامه و بودجه، گام مهمی در جهت تحقق این اهداف است.
در جمع‌بندی، طرح امنیت غذایی کودکان زیر ۵ سال، با رویکردی جامع که شامل کمک نقدی هدفمند، نظارت الکترونیکی، آموزش مادران و همکاری بین‌بخشی است، الگوی جدیدی در سیاست‌های حمایتی اجتماعی ایران محسوب می‌شود. تداوم حمایت‌های بودجه‌ای، شفافیت در اجرا و مشارکت فعال جامعه مدنی، کلیدهای موفقیت پایدار این طرح در ریشه‌کن کردن سوء‌تغذیه در افق برنامه‌های توسعه است.